Naturaleza y mujeres como propiedad

Autores/as

DOI:

https://doi.org/10.15648/am.44.2024.4174

Palabras clave:

propiedad, mujeres, naturaleza, repatriarcalización, patriarcado del medio ambiente, violencia medioambiental de género

Resumen

Este artículo analiza la concepción patriarcal compartida por la naturaleza y las mujeres como propiedad. En línea con las teorías ecofeministas constructivistas, y bajo un método analítico-sintético mediante la revisión de fuentes bibliográficas y documentales, se examina cómo las dinámicas de extracción neocoloniales siguen dando lugar a procesos de repatriarcalización de los territorios, perpetuando la subordinación de las mujeres y la violencia de género. Los procesos de acaparamiento de tierras a menudo excluyen a las mujeres de la toma de decisiones, del acceso y el control a los recursos esenciales para su supervivencia y la de sus comunidades, a veces desplazándolas de las tierras que habitan, resultando incluso en migraciones transatlánticas involuntarias. El estudio concluye que, a pesar de estos desafíos, las mujeres desempeñan un rol crucial en la defensa de los bienes comunes y el mantenimiento de los lazos comunitarios, resistiendo activamente a los procesos de acaparamiento. Por ello, se pone de relieve la necesidad de reconocer y apoyar estos esfuerzos para avanzar hacia la justicia ecosocial.

Referencias bibliográficas

Aluko, Y. A. (2015). Patriarchy and Property Rights among Yoruba Women in Nigeria. Feminist Economics, 21(3), 56-81. https://doi.org/10.1080/13545701.2015.1015591

Anzoátegui, M., & Femenías, M. L. (2015). Problemáticas urbano-ambientales: Un análisis desde el ecofeminismo. En A. Puleo (Ed.), Ecología y género en diálogo interdisciplinar
(pp. 219-240). Plaza y Valdés.

Babbar, P., Peace, J., Cooper, D., Boisjoly, G., & Grisé, E. (2022). Understanding and responding to the transit needs of women in Canada. Recuperado de
https://publications.polymtl.ca/10017/

Bacigal, Lindsay. (2021, julio 6). Feminismo poscolonial | ¿Qué es la violencia medioambiental de género? . El Salto. Recuperado de https://www.elsaltodiario.com/guerrilla-
translation/que-es-la-violencia-medioambiental-de-genero

Bacigal, Lindsey. (2020, diciembre 28). What is Gender-Based Environmental Violence? .

Briarpatch Magazine. Recuperado de https://briarpatchmagazine.com/articles/view/what-is-gender-based-environmental-violence

Barri, F. R. (2010). Pueblos fumigados en Argentina: resistencia epidemiológica comunitaria al modelo económico de los agronegocios. Ecología Política, 40, 67-72.

Béné, C., & Merten, S. (2008). Women and Fish-for-Sex: Transactional Sex, HIV/AIDS and Gender in African Fisheries. World Development, 36(5), 875-899.
https://doi.org/10.1016/J.WORLDDEV.2007.05.010

Bérengère Sarrazin. (2015). Las Damas Azules. España: Enginyeria Sense Fronteres. Recuperado de https://www.youtube.com/watch?v=REf3LIo7MvE&ab_channel=Ingenier%C3%ADasinFronteras

Boyuk, E., Esteve-Jordà, C., & Fàbregas, M. (2020). Domestic Violence Against Women in Times of COVID19. Recuperado de https://www.yumpu.com/en/document/read/66052951/raun-domestic-violence-agains-women-in-the-times-of-covid19

Camey Castañeda, I., Sabater, L., Owren, C., Boyer, A. E., & Wen, J. (2020). Gender-based violence and environment linkages: the violence of inequality. Gland. Recuperado de
https://twitter.com/IUCN/

Camprubí, B. (2019, junio 26). L’extractivisme dels béns comuns es trasllada a les cures. La Directa 480, 8-12. Recuperado de www.directa.cat

Ciocoletto, A., Valdivia Gutiérrez, B., Casanovas, R., Fonseca Salinas, M., Ortiz Escalante, S., González Castellví, A., … Carreras Port, A. (2019). Patios Coeducativos. Guía para la
transformación feminista de los espacios educativos. Barcelona. Recuperado de https://www.punt6.org/wp-content/uploads/2022/04/libro_Patios-coeducativos_ES.pdf

Cirefice, V., & Sullivan, L. (2019). Women on the Frontlines of Resistance to Extractivism. Policy & Practice A Development Education Review, 29, 78-99.

Clancy, J., Daskalova, V., Feenstra, M., Franceschelli, N., & Sanz, M. (2017). Gender perspective on access to energy in the EU. Brussels. Recuperado de
http://www.europarl.europa.eu/studies

Colectivo de Investigación y Acción Psicosocial Ecuador. (2017). La herida abierta del Cóndor. Vulneración de derechos, impactos socio-ecológicos y afectaciones psicosociales
provocados por la empresa minera china EcuaCorriente S.A. y el Estado ecuatoriano en el Proyecto Mirador. Quito: El Chasqui Ediciones. Recuperado de
https://investigacionpsicosocial.wordpress.com/wp-content/uploads/2017/02/herida-abierta-del-cc3b3ndor.pdf

Colectivo Miradas Críticas del Territorio desde el Feminismo. (2017). (Re)patriarcalización de los territorios. La lucha de las mujeres y los megaproyectos extractivos. Ecología Política,
54, 67-71. Recuperado de www.territorioyfeminismos.org.

Collin, F. (1994). Espacio Doméstico. Espacio público. Vida privada. Seminario permanente «Ciudad y Mujer», 231-237. Madrid. Recuperado de
http://www.derechoshumanos.unlp.edu.ar/assets/files/documentos/espacio-domestico-espacio-publico-vida-privada-2.pdf

Corona, A., & Ferrari, L. (2023, marzo 6). The gender gap in Europe’s street names is here to stay. European Data Journalism Network. Recuperado de
https://www.europeandatajournalism.eu/cp_data_news/the-gender-gap-in-europe-s-street-names-is-here-to-stay/

Dalton, P., Devrim, D., Blomeyer, R., & Mut-Tracy, S. (2020). Discriminatory laws undermining women’s rights. https://doi.org/10.2861/420731

Danielsen, K. (2012). Gender equality, women’s rights and access to energy services An inspiration paper in the run-up to Rio+20. Recuperado de https://www.kit.nl/wp-
content/uploads/2018/08/1975_Gender-Rights-and-Energy-Report-final.pdf

Di Filippo, A. (1998). La visión centro-periferia hoy. Revista de la CEPAL. Recuperado de https://hdl.handle.net/11362/12135

Elmhirst, R. (2015). Feminist Political Ecology. En T. Perreault, G. Bridge, & J. James

McCarthy (Eds.), The Routledge Handbook of Political Ecology (pp. 519-530). London: Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315759289-48

Elmhirst, R. (2017). Ecologías políticas feministas: perspectivas situadas y abordajes emergentes. Ecología Política, 54, 52-59.

Esteve-Jordà, C. (2021). El impacto de género de la COVID-19. El caso de España. En J. R. Fuentes i Gasó, J. Jaria Manzano, V. Merino Sancho, & P. Villavicencio Calzadilla (Eds.),
El Impacto Social de la COVID-19. Una Visión desde el Derecho (pp. 186-220). Valencia:Tirant Lo Blanch. Recuperado de https://editorial.tirant.com/es/libro/el-impacto-social-de-
la-covid-19-una-vision-desde-el-derecho-josep-ramon-fuentes-i-gaso-9788413786711#

Esteve-Jordà, C. (2022). Vulnerabilidad y Agencia: Mujeres ante el cambio ambiental. Investigaciones Feministas, 13(1), 185-194. Recuperado de
https://revistas.ucm.es/index.php/INFE/article/view/77861/4564456560814

European Commission. (2021, marzo). Females in the field. Recuperado 8 de julio de 2024, de Agriculture and rural development website: https://agriculture.ec.europa.eu/news/females-
field-2021-03-08_en Eurostat. (2022, noviembre). Farmers and the agricultural labour force. Recuperado 8 de julio de2024, de Eurostat - Statistics Explained website: https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Farmers_and_the_agricultural_labour_force_-_statistics

Facio, A. (2017). Insecure land rights for women threaten progress on gender equality and sustainable development. Recuperado de http://www.unwomen.org/en/news/in-
focus/commission-on-the-status-of-women-2012/facts-

Fariñas Ausina, S., Peris Blanes, J., & Boni Aristazábal, A. (2017). La Agencia de las mujeres en el conflicto minero de Conga como ejercicio para la ampliación de capacidades. Estudio
de caso en Cajamarca, Perú. En A. Sevilla Pavón & J. Haba Osca (Eds.), Educación multidisciplinar para la igualdad de género (pp. 165-180). València: Universitat Politècnica
de València.

Federici, S. (2004). Caliban and the Witch. Women, the body and primitive accumulation. Williamsburgh: Autonomedia.

Federici, S. (2013). Beyond the Periphery of Skin. Rethinking, Remaking, and Reclaiming the Body in Contemporary Capitalism. En Вестник Казнму. Toronto: PM Press/Kairos.
Federici, S. (2020). Reencantar el mundo. El feminismo y la política de los comunes. Madrid: Traficantes de Sueños.

Fernandez, G. C., Pogosa, J. O., & Bande, M. M. (2024). The Role of Women in Conceptualizing, Promoting, and Implementing Rainforestation Native Tree Forest
Restoration. Social Ethics Society Journal of Applied Philosophy, 273-295. Recuperado de http://bakitwhy.com/articles/ancient-philippine-creation-

Forsythe, L., Morton, J., Nelson, V., Quan, J., Martin, A., & Hartog, M. (2015). Strengthening dryland women’s land rights: local contexts, global change. Thematic Paper 1 in the series
’Women’s empowerment in the drylands. Chatham. Recuperado de https://www.unccd.int/sites/default/files/relevant-links/2017-03/Dryland%20women%20Land%20rights%20-%20Final.pdf

Fuentes, C. D. (2016). ¡Nosotras somos las portavoces! Biopolítica y feminismo comunitario frente a la minería en Santa Rosa y Jalapa, Guatemala. Ciencias Sociales y Humanidades,
3(1), 17-33. Recuperado de https://revistas.usac.edu.gt/index.php/csh/article/view/206/133

Galiè, A., Mulema, A., Mora Benard, M. A., Onzere, S. N., & Colverson, K. E. (2015). Exploring gender perceptions of resource ownership and their implications for food security
among rural livestock owners in Tanzania, Ethiopia, and Nicaragua. Agriculture and Food Security, 4(1), 1-14. https://doi.org/10.1186/S40066-015-0021-9/TABLES/1

Gallo Rivera, M. T., & Mañas Alcón, E. (2020). Territorios vulnerables a la violencia de género en tiempos de confinamiento (N. o Documento de Trabajo 05/2020). Madrid. Recuperado de https://iaes.uah.es/export/sites/iaes/es/.galleries/Documentos-de-trabajo/dt_05_20.pdf

García Forés, E. (2012). Madres contra fumigaciones. Soberanía Alimentaria Biodiversidad y Culturas , 11, 33-34.

Habtezion, S. (2013). Gender and Climate Change. Asia and the Pacific. Policy brief 4. New York. Recuperado de https://www.undp.org/sites/g/files/zskgke326/files/publications/PB4-
AP-Gender-and-Energy.pdf

Herrero, Y., Pascual, M., González Reyes, M., & Gascó, E. (2019). La vida en el centro: voces y relatos ecofeministas (2. a ed.). Libros en Acción. Recuperado de
https://traficantes.net/libros/la-vida-en-el-centro-0

Hortelano Ortega, A., Grosso, M., Haq, G., Tsakalidis, A., Gkoumas, K., van Balen, M., &

Pekár, F. (2019). Women in European transport with a focus on Research and Innovation An overview of women’s issues in transport based on the Transport Research and Innovation
Monitoring and Information System (TRIMIS). Luxembourg. https://doi.org/10.2760/08493

Irigaray, Luce., & Burke, C. (1985). This sex which is not one. Cornell University Press.

Izumi, K. (2007). Gender-based violence and property grabbing in Africa: a denial of women’s liberty and security. Gender & Development, 15(1), 11-23.
https://doi.org/10.1080/13552070601178823

Jacobs, F. (2023, junio 16). The Most Popular Person in European Street Names Is a Woman . Atlas Obscura. Recuperado de https://www.atlasobscura.com/articles/strange-maps-europe-womens-street-names

Kauffer Michel, E. F. (2014). ’Pensar el extractivismo en relación con el agua en América Latina: hacia la definición de un fenómeno sociopolítico contemporáneo multiforme.
Sociedad y Ambiente, 16, 33-57. https://doi.org/10.1016/S0301-7036(14)70144-0

Kipuri, N., & Ridgewell, A. (2008). A Double Bind: The Exclusion of Pastoralist Women in the East and Horn of Africa. London.

Kovačićek, T., & Franić, R. (2019). The professional status of rural women in the EU.
Recuperado de https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/STUD/2019/608868/IPOL_STU(2019)608868_EN.pdf

Laite, J. A. (2009). Historical Perspectives on Industrial Development, Mining, and Prostitution. The Historical Journal, 52(3), 739-761. Recuperado de
https://www.jstor.org/stable/40264198

Lastarria-Cornhiel, S., Behrman, J. A., Meinzen-Dick, R., & Quisumbing, A. R. (2014). Gender Equity and Land: Toward Secure and Effective Access for Rural Women. En A. R.
Quisumbing, R. Meinzen-Dick, T. L. Raney, A. Croppenstedt, J. A. Behrman, & A. Peterman (Eds.), Gender in Agriculture: Closing the Knowledge Gap (pp. 117-144).
Dordrecht: Springer. https://doi.org/10.1007/978-94-017-8616-4_6

Lorena, M., Trujillo, N., & Aguilar, R. G. (2017). Diálogos entre el feminismo y la ecología desde una perspectiva centrada en la reproducción de la vida. Entrevista a Silvia Federici.
Ecología Política, 54, 119-122. Recuperado de https://www.traficantes.net/sites/default/files/

Lowen, M. (2014, febrero 17). Kenya’s battle to end «sex for fish» trade. BBC News. Recuperado de https://www.bbc.com/news/world-africa-26186194

Lund, C., & Boone, C. (2013). Introduction: Land Politics in Africa - Constituting Authority over Territory, Property and Persons. Africa, 83(1), 1-13.
https://doi.org/10.1017/S000197201200068X

Mangubhai, S., Barclay, K. M., Lawless, S., & Makhoul, N. (2023). Gender-based violence: Relevance for fisheries practitioners. Fish and Fisheries, 24(4), 582-594.
https://doi.org/10.1111/FAF.12747

Marx, K. (1887). Capital. Volume I (English edition; Fredrick Engels, Ed.). Moscow: Progress Publishers.

Mechlenborg, M., & Gram-Hanssen, K. (2020). Gendered homes in theories of practice: A framework for research in residential energy consumption. Energy Research & Social
Science, 67, 101538. https://doi.org/10.1016/J.ERSS.2020.101538

Mies, M., & Shiva, V. (1998). La praxis del ecofeminismo. Biotecnología, consumo, reproducción (Vol. 128). Barcelona: Icaria - Antracyt. Recuperado de https://observatorio.aguayvida.org.mx/media/maria-mies-vandana-shiva-la-praxis-del-ecofeminismo.-biotecnologia-consumo-y-reproduccion.pdf

Mies, M., & Shiva, V. (2016). Ecofeminismo. Teoría, crítica y perspectivas. Prólogo de Ariel Salleh. Icaria - Antrazyt.

Miranda, B. (2016a). Las economías perversas del crimen organizado Minería ilegal, trata y explotación sexual. Nueva Sociedad, 263, 145-149. Recuperado de www.nuso.org
Miranda, B. (2016b, abril 12). La «escalofriante» alianza entre la minería ilegal y la explotación sexual en Sudamérica. BBC News Mundo. Recuperado de https://perma.cc/UEF3-ESCT

Mollett, S. (2021). Resistance against the land grab: Defensoras and embodied precarity in Latin America. En M. Himley, E. Havice, & G. Valdivia (Eds.), The Routledge Handbook of

Critical Resource Geography (pp. 92-102). London: Routledge. https://doi.org/10.4324/9780429434136-8

Moloney, A. (2020, enero 21). La explotación sexual prospera en el Amazonas peruano pese a medidas en contra de la minería ilegal. Reuters. Recuperado de https://perma.cc/5DNU-NC2N

Moniruzzaman, M., & Day, R. (2020). Gendered energy poverty and energy justice in rural Bangladesh. Energy Policy, 144, 111554. https://doi.org/10.1016/J.ENPOL.2020.111554

Mutopo, P. (2014). Women’s struggles to access and control land and livelihoods after fast track land reform in Mwenezi District, Zimbabwe. En L. Cliffe, J. Alexander, B. Cousins, & R.
B. Gaidzanwa (Eds.), Outcomes of post-2000 Fast Track Land Reform in Zimbabwe (1sted., pp. 115-140). London: Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315873275-5

Naganag, E. M. (2014). The role of indigenous women in forest conservation in upland Kalinga province, Northern Philippines. International Journal of Advanced Research in
Management and Social Sciences, 3(6), 75-89. Recuperado de https://www.indianjournals.com/ijor.aspx?target=ijor:ijarmss&volume=3&issue=6&article=008

OHCHR and UN Women. (2020). Realizing Women’s Rights to Land and Other Productive Resources. Recuperado de
https://www.unwomen.org/sites/default/files/Headquarters/Attachments/Sections/Library/Publications/2020/Realizing-womens-rights-to-land-and-other-productive-resources-2nd-
edition-en.pdf

Oliveras Jané, N. (2022). Les polítiques de gènere de la Generalitat de Catalunya i la Llei 17/2015, d’igualtat efectiva de dones i homes. Revista d’estudis autonòmics i federals, ISSN
1886-2632, N o . 36, 2022, p. 19-63, (36), 19-63. Recuperado de https://dialnet.unirioja.es/servlet/articulo?codigo=8729302&info=resumen&idioma=CAT

Palacios, A. (2020, junio 30). De ‘prostibares’ por el Amazonas: así funcionan las redes de trata en la selva. El País. Recuperado de https://perma.cc/EWC2-6C26

Pereira, C., & Tsikata, D. (2021). Extractivism, Resistance, Alternatives. Source: Feminist Africa, 2(1), 1-13. https://doi.org/10.2307/48725691

Pérez Orozco, A. (2014). Subversión feminista de la economía. Aportes para un debate sobre el conflicto capital-vida (4. a ed., Vol. 40). Madrid: Traficantes de Sueños.

Picq, M. L. (2020). Resistance to Extractivism and Megaprojects in Latin America. En Oxford Research Encyclopedia of Politics. Oxford University Press.
https://doi.org/10.1093/acrefore/9780190228637.013.1742

Pourhashem, G., Malichová, E., Piscová, T., & Kováčiková, T. (2022). Gender Difference in Perception of Value of Travel Time and Travel Mode Choice Behavior in Eight European
Countries. Sustainability (Switzerland), 14(16). https://doi.org/10.3390/su141610426

Prebisch, R. (1981). La periferia latinoamericana en el sistema global del capitalismo. Revista de la CEPAL, 13, 163-172. Recuperado de https://hdl.handle.net/11362/11912

Ramirez-Mendiola, J. L., Mattioli, G., Anable, J., & Torriti, J. (2022). I’m coming home (to charge): The relation between commuting practices and peak energy demand in the United
Kingdom. Energy Research & Social Science, 102502.

Ravera, F., Iniesta-Arandia, I., Martín-López, B., Pascual, U., & Bose, P. (2016). Gender perspectives in resilience, vulnerability and adaptation to global environmental change.
Ambio, 45(3), 235-247. https://doi.org/10.1007/S13280-016-0842-1/FIGURES/3

Razavi, S. (2007). Liberalisation and the Debates on Women’s Access to Land. Third World Quarterly, 28(8), 1479-1500. Recuperado de https://www.jstor.org/stable/20455013

Ribot, J. C., & Peluso, N. L. (2003). A theory of access. Rural Sociology, 68(2), 153-181.
https://doi.org/10.1111/J.1549-0831.2003.TB00133.X

Román Martín, L. (2022). La Llei 5/2008, del dret de les dones a erradicar la violència masclista:: reflexions a propòsit de la seva reforma per la Llei 17/2020. Revista d’estudis
autonòmics i federals, ISSN 1886-2632, N o . 36, 2022, p. 65-104, (36), 65-104. Recuperado de https://dialnet.unirioja.es/servlet/articulo?codigo=8729303&info=resumen&idioma=ENG

Rowbotham, S. (2020). Mujeres, resistencia y revolución. Txalaparta. Recuperado de
https://www.txalaparta.eus/es/libros/mujeres-resistencia-y-revolucion

Secretariat of the Convention on Biological Diversity. (2022). Best practices in Gender and Biodiversity: Pathways for multiple benefits. Montreal. Recuperado de
www.emdashdesign.ca

Segato, R. L. (2016). La guerra contra las mujeres (1a ed., Vol. 45). Madrid: Traficantes de
Sueños. Mapas.

Sempertegui, A. (2021). Indigenous Women’s Activism, Ecofeminism, and Extractivism: Partial
Connections in the Ecuadorian Amazon. Politics & Gender, 17(1), 197-224.
https://doi.org/10.1017/S1743923X19000023

Shiva, V. (1989). Staying Alive: Women, Ecology, and Development. Zed Books. Recuperado de
https://www.lacentral.com/shiva-vandana/staying-alive-women-ecology-and-development/9780896087934

Shortall, S., & Bock, B. (2015). Introduction: rural women in Europe: the impact of place and
culture on gender mainstreaming the European Rural Development Programme. Gender,
Place & Culture, 22(5), 662-669. https://doi.org/10.1080/0966369X.2014.917819

Silver, M. (2019, junio 28). Trading Sex For Fish: The Dark Secret Of Lake Malawi. NPR.
Recuperado de https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2019/06/28/736296041/the-dark-secret-of-lake-malawi-trading-sex-for-fish

Smart, C. (2002). Feminism and the power of law. London & New York: Routledge.

Sommer, M., Ferron, S., Cavill, S., & House, S. (2015). Violence, gender and WASH: spurring action on a complex, under-documented and sensitive topic. Environment and Urbanization,
27(1), 105-116. https://doi.org/10.1177/0956247814564528/ASSET/IMAGES/LARGE/10.1177_095624781
4564528-IMG1.JPEG

Tandon, N., Meertens, D., Satija, S., & Ghosh, A. (2023). Women human rights defenders.
Gender and Development, 31(1), 1-10. https://doi.org/10.1080/13552074.2023.2186632

Tapia González, G. A. (2010). Mujeres de todos los colores de la tierra: En defensa del territorio,
los derechos étnicos y de género. Investigaciones Feministas, 1, 139-148. Recuperado de
https://revistas.ucm.es/index.php/INFE/article/view/INFE1010110139A/7698

Torrado, M. (2017). Madres en contra de la soja: planeamiento, salud y resistencia en Córdoba,
Argentina. En M. Rauchecker & J. Chan (Eds.), Sustentabilidad desde abajo. Luchas desde
el género y la etnicidad. CLACSO.
https://doi.org/https://www.jstor.org/stable/j.ctvtxw2fp.10

Tran, D., & Hanaček, K. (2023). A global analysis of violence against women defenders in
environmental conflicts. Nature Sustainability 2023 6:9, 6(9), 1045-1053.
https://doi.org/10.1038/s41893-023-01126-4

Tran, D., Martínez-Alier, J., Navas, G., & Mingorría, S. (2020). Gendered geographies of
violence: a multiple case study analysis of murdered women environmental defenders.
Journal of Political Ecology, 27(1), 1189-1212. https://doi.org/10.2458/V27I1.23760

Transparency International. (2018). Women, Land and Corruption. Resources for Practitioners
and Policy-Makers. Recuperado de https://images.transparencycdn.org/images/2018_ResourceBook_WomenLandandCorruption_EN.pdf

UN Women, & UNIDO. (2023). Gender equality in the sustainable energy transition. New York and Vienna. Recuperado de https://www.unwomen.org/sites/default/files/2023-05/Gender-equality-in-the-sustainable-energy-transition-en.pdf

UNICEF, & WHO. (2023). Progress on household drinking water, sanitation and hygiene
2000–2022: special focus on gender. New York. Recuperado de https://washdata.org

United Nations Development Programme, & Huairou Commission. (2012). Seeing Beyond the
State: Grassroots Women’s Perspectives on Corruption and Anti-Corruption. Recuperado
de www.undp.org/governance

Urzola, N., & González, M. P. (2022). Gender-Based Environmental Violence in Colombia:
Problematising Dominant Notions of Gender-Based Violence During Peacebuilding.
Australian Feminist Law Journal, 48(2), 245-264.
https://doi.org/10.1080/13200968.2022.2147704

Vallejo Real, I., & García-Torres, M. (2017). Mujeres indígenas y neo-extractivismo petrolero en
la Amazonía centro del Ecuador: Reflexiones sobre ecologías y ontologías políticas en
articulación. Brújula, 11, 1-43. Recuperado de www.flacsoandes.edu.ec

van der Merwe, S., de Kock, I., & Musango, J. K. (2020). The state of the art of gendered energy
innovations: a structured literature review. South African Journal of Industrial Engineering,
31(3), 144-155. https://doi.org/10.7166/31-3-2427

Vázquez, E., Ruales, G., Arrazola, I., Tumbaco, K., Bayón, M., Gartor, M., … Brandão, T. (2014). La vida en el centro y el crudo bajo tierra. El Yasuní en clave feminista. Quito.
Recuperado de https://www.feministas.org/IMG/pdf/yasunienclavefeminista.pdf

Walby, S. (1991). Theorizing Patriarchy. Oxford: Basil Blackwell.

Wark, J., & Raventós, D. (2021, abril 11). Papúa Occidental: Violar a las mujeres para violar la tierra. Sin permiso. Recuperado de https://www.sinpermiso.info/textos/papua-occidental-
violar-a-las-mujeres-para-violar-la-tierra

Warnecke-Berger, H., Burchardt, H.-J., & Ouaissa, R. (2012). Natural Resources, Raw
Materials, and Extractivism: The Dark Side of Sustainability. Policy brief no. 1.
Recuperado de www.extractivism.de

Wonders, N. A. (2018). Climate change, the production of gendered insecurity and slow intimate
partner violence. En K. Fitz-Gibbon, S. Walklate, J. McCulloch, & J. Maher (Eds.), Intimate
Partner Violence, Risk and Security (pp. 34-51). Routledge.
https://doi.org/10.4324/9781315204765-3

Cómo citar

Esteve-Jordà, C. . (2024). Naturaleza y mujeres como propiedad . Amauta, 22(44), 86–103. https://doi.org/10.15648/am.44.2024.4174

Descargas

Los datos de descargas todavía no están disponibles.

Descargas

Publicado

2024-07-01

Número

Sección

Artículos

Métricas