<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<!DOCTYPE pdf2xml SYSTEM "pdf2xml.dtd">

<pdf2xml producer="poppler" version="0.48.0">
<page number="1" position="absolute" top="0" left="0" height="1020" width="722">
	<fontspec id="0" size="35" family="Times" color="#000000"/>
	<fontspec id="1" size="36" family="Times" color="#000000"/>
	<fontspec id="2" size="28" family="Times" color="#878787"/>
	<fontspec id="3" size="28" family="Times" color="#000000"/>
	<fontspec id="4" size="25" family="Times" color="#878787"/>
	<fontspec id="5" size="16" family="Times" color="#000000"/>
	<fontspec id="6" size="16" family="Times" color="#000000"/>
	<fontspec id="7" size="11" family="Times" color="#000000"/>
	<fontspec id="8" size="7" family="Times" color="#000000"/>
	<fontspec id="9" size="10" family="Times" color="#000000"/>
	<fontspec id="10" size="10" family="Times" color="#000000"/>
	<fontspec id="11" size="10" family="Times" color="#000000"/>
<text top="163" left="85" width="339" height="42" font="0"><b>Liberalismo burgués en </b></text>
<text top="163" left="424" width="49" height="43" font="1"><b>Sab</b></text>
<text top="163" left="474" width="43" height="42" font="0"><b> de</b></text>
<text top="199" left="85" width="460" height="42" font="0"><b>Gertrudis Gómez de Avellaneda y</b></text>
<text top="235" left="85" width="375" height="43" font="1"><b>Torquemada en la hoguera</b></text>
<text top="235" left="460" width="43" height="42" font="0"><b> de</b></text>
<text top="271" left="85" width="299" height="42" font="0"><b>Benito Pérez Galdós: </b></text>
<text top="422" left="85" width="534" height="34" font="2"><b>Bourgeois Liberalism in Gomez de Avellaneda’s </b></text>
<text top="453" left="85" width="257" height="34" font="2"><b>Sab and Perez Galdos’s</b></text>
<text top="484" left="85" width="314" height="34" font="2"><b>Torquemada en la hoguera: </b></text>
<text top="325" left="310" width="306" height="33" font="3">Intelectualidad y poder </text>
<text top="355" left="310" width="183" height="33" font="3">en el siglo XIX</text>
<text top="532" left="310" width="307" height="30" font="4">intellectualism and power </text>
<text top="559" left="310" width="163" height="30" font="4">in XIX century</text>
<text top="600" left="85" width="273" height="25" font="5"><b>Sandra Milena Castillo Balmaceda*</b></text>
<text top="620" left="85" width="260" height="25" font="6">Universidad del Atlántico, Colombia</text>
<text top="659" left="85" width="319" height="25" font="6">DOI: http://dx.doi.org/10.15648/cl.26.2017.2</text>
<text top="823" left="203" width="316" height="18" font="7">Recibido: Enero 17 de 2017 * Aprobado: Abril 21 de 2017</text>
<text top="962" left="111" width="7" height="18" font="7">c</text>
<text top="966" left="118" width="40" height="12" font="8">uadeRnos</text>
<text top="962" left="158" width="3" height="18" font="7"> </text>
<text top="966" left="161" width="10" height="12" font="8">de</text>
<text top="962" left="171" width="9" height="18" font="7"> l</text>
<text top="966" left="180" width="41" height="12" font="8">iteRatuRa</text>
<text top="962" left="222" width="3" height="18" font="7"> </text>
<text top="966" left="225" width="14" height="12" font="8">del</text>
<text top="962" left="239" width="10" height="18" font="7"> c</text>
<text top="966" left="249" width="22" height="12" font="8">aRibe</text>
<text top="962" left="272" width="3" height="18" font="7"> </text>
<text top="966" left="274" width="4" height="12" font="8">e</text>
<text top="962" left="279" width="10" height="18" font="7"> H</text>
<text top="966" left="289" width="61" height="12" font="8">isPanoaMéRica</text>
<text top="962" left="350" width="98" height="18" font="7"> • issn 1794-8290 • n</text>
<text top="966" left="448" width="5" height="12" font="8">o</text>
<text top="962" left="454" width="30" height="18" font="7">. 26 • J</text>
<text top="966" left="484" width="18" height="12" font="8">ulio</text>
<text top="962" left="501" width="11" height="18" font="7">-d</text>
<text top="966" left="513" width="36" height="12" font="8">icieMbRe</text>
<text top="962" left="549" width="64" height="18" font="7"> 2017 • 13 - 22</text>
<text top="707" left="85" width="553" height="16" font="9">*  Magíster en literatura la lengua española de la Universidad de Arkansas (Estados Unidos). Docente investiga-</text>
<text top="721" left="106" width="177" height="16" font="9">dora de la Universidad del Atlántico.</text>
<text top="734" left="85" width="3" height="16" font="9"> </text>
<text top="734" left="106" width="193" height="16" font="9">sandracastillo@mail.uniatlantico.edu.co</text>
<text top="896" left="85" width="553" height="16" font="10"><b>Cómo citar este artículo:</b> Castillo, S. (2017). Liberalismo burgués en <i>Sab</i> de Gertrudis Gómez de Avellaneda y <i>Tor-</i></text>
<text top="908" left="85" width="556" height="16" font="11"><i>quemada en la hoguera</i> de Benito Pérez Galdós: intelectualidad y poder en el siglo XIX. <i>Cuadernos de Literatura</i>, </text>
<text top="920" left="85" width="277" height="16" font="9">(26), 13-22. DOI: http://dx.doi.org/10.15648/cl.26.2017.2</text>
</page>
<page number="2" position="absolute" top="0" left="0" height="1020" width="722">
	<fontspec id="12" size="13" family="Times" color="#000000"/>
	<fontspec id="13" size="13" family="Times" color="#000000"/>
	<fontspec id="14" size="13" family="Times" color="#000000"/>
	<fontspec id="15" size="8" family="Times" color="#000000"/>
	<fontspec id="16" size="8" family="Times" color="#000000"/>
<text top="69" left="85" width="15" height="20" font="12">14</text>
<text top="124" left="85" width="67" height="18" font="13"><b>Resumen</b></text>
<text top="161" left="85" width="271" height="17" font="12">Este artículo analiza las novelas cortas </text>
<text top="179" left="85" width="270" height="17" font="14"><i>Sab </i>de Gertrudis Gómez de Avellaneda </text>
<text top="198" left="85" width="266" height="17" font="12">y  <i>Torquemada en la hoguera </i>de Beni-</text>
<text top="216" left="85" width="270" height="17" font="12">to Pérez Galdós a partir de sus puestas </text>
<text top="234" left="85" width="273" height="17" font="12">en escena del neoliberalismo burgués. </text>
<text top="252" left="85" width="270" height="17" font="12">Contrario a las lecturas de Sab que ven </text>
<text top="271" left="85" width="266" height="17" font="12">esta novela como antiesclavista, mi te-</text>
<text top="289" left="85" width="266" height="17" font="12">sis central apunta a que ella hace par-</text>
<text top="307" left="85" width="271" height="17" font="12">te de un proyecto de construcción de la </text>
<text top="326" left="85" width="275" height="17" font="12">emergente nación cubana que busca </text>
<text top="344" left="85" width="266" height="17" font="12">configurar un nosotros excluyente crio-</text>
<text top="362" left="85" width="271" height="17" font="12">llo, blanqueado y racional. La novela de </text>
<text top="381" left="85" width="271" height="17" font="12">Pérez Galdós patentiza, a diferencia de </text>
<text top="399" left="85" width="270" height="17" font="12">la de Gómez de Avellaneda, una actitud </text>
<text top="417" left="85" width="274" height="17" font="12">crítica frente a la ideología neoliberal </text>
<text top="435" left="85" width="270" height="17" font="12">burguesa a partir de la parodia del <i>ethos</i> </text>
<text top="454" left="85" width="272" height="17" font="12">que la sustenta. Pérez Galdós muestra </text>
<text top="472" left="85" width="266" height="17" font="12">lo falso de ese <i>ethos</i> mediante la carac-</text>
<text top="490" left="85" width="272" height="17" font="12">terización de su personaje central y la </text>
<text top="509" left="85" width="272" height="17" font="12">capacidad que él tiene para adaptarse </text>
<text top="527" left="85" width="272" height="17" font="12">a las cambiantes condiciones sociales. </text>
<text top="545" left="85" width="270" height="17" font="12">Este artículo hace uso de la tematología </text>
<text top="564" left="85" width="271" height="17" font="12">como metodología de análisis. Las dos </text>
<text top="582" left="85" width="266" height="17" font="12">novelas son estudiadas a partir de tópi-</text>
<text top="600" left="85" width="273" height="17" font="12">cos similares que permiten adentrarse </text>
<text top="618" left="85" width="271" height="17" font="12">en las similitudes y divergencias de las </text>
<text top="637" left="85" width="159" height="17" font="12">posturas de los autores.</text>
<text top="673" left="85" width="103" height="18" font="13"><b>Palabras clave</b></text>
<text top="710" left="85" width="266" height="17" font="12">Neoliberalismo burgués, blanqueamien-</text>
<text top="728" left="85" width="266" height="17" font="12">to, construcción de nación, <i>ethos</i>, colo-</text>
<text top="747" left="85" width="122" height="17" font="12">nialidad del poder.</text>
<text top="124" left="372" width="61" height="18" font="13"><b>Abstract</b></text>
<text top="161" left="372" width="266" height="17" font="12">This paper analyzes Gertrudis Go-</text>
<text top="179" left="372" width="270" height="17" font="12">mez de Avellaneda’s novella <i>Sab  </i>and </text>
<text top="198" left="372" width="273" height="17" font="12">Benito Perez Galdos’s <i>Torquemada en </i></text>
<text top="216" left="372" width="272" height="17" font="14"><i>la hoguera </i>taking into account the way </text>
<text top="234" left="372" width="274" height="17" font="12">they stage bourgeois neoliberalism. In </text>
<text top="252" left="372" width="273" height="17" font="12">opposition to previous analysis of Sab </text>
<text top="271" left="372" width="276" height="17" font="12">that deem it an antislavery¸ novel, I </text>
<text top="289" left="372" width="266" height="17" font="12">claim this novel intends to stage a rep-</text>
<text top="307" left="372" width="266" height="17" font="12">resentation of the emergent Cuban na-</text>
<text top="326" left="372" width="275" height="17" font="12">tion by creating a collective being in </text>
<text top="344" left="372" width="271" height="17" font="12">which “whitened”, “rational” creoles take </text>
<text top="362" left="372" width="266" height="17" font="12">a leading role of the emergent state. Un-</text>
<text top="381" left="372" width="269" height="17" font="12">like Gomez de Avellaneda<i>, </i>Perez Galdos </text>
<text top="399" left="372" width="266" height="17" font="12">assumes a critical perspective of bour-</text>
<text top="417" left="372" width="273" height="17" font="12">geois neoliberal ideology by staging a </text>
<text top="435" left="372" width="273" height="17" font="12">parody of the ethos that characterizes </text>
<text top="454" left="372" width="270" height="17" font="12">it. Perez Galdos aims to show this ethos </text>
<text top="472" left="372" width="270" height="17" font="12">as bogus through the characterization of </text>
<text top="490" left="372" width="271" height="17" font="12">Francisco Torquemada, the protagonist, </text>
<text top="509" left="372" width="270" height="17" font="12">as well as through highlighting his ability </text>
<text top="527" left="372" width="266" height="17" font="12">to adapt to changing social circumstanc-</text>
<text top="545" left="372" width="272" height="17" font="12">es. This essay uses thematology as its </text>
<text top="564" left="372" width="273" height="17" font="12">methodology. Thus, texts are analyzed </text>
<text top="582" left="372" width="272" height="17" font="12">using the topics that are present in the </text>
<text top="600" left="372" width="271" height="17" font="12">two works. This analysis will allow us to </text>
<text top="618" left="372" width="272" height="17" font="12">show similarities and differences of the </text>
<text top="637" left="372" width="259" height="17" font="12">authors’s perspectives on these topics. </text>
<text top="673" left="372" width="75" height="18" font="13"><b>Key words</b></text>
<text top="710" left="372" width="266" height="17" font="12">Bourgeois neoliberalism, whitening, na-</text>
<text top="728" left="372" width="275" height="17" font="12">tion construction, ethos, coloniality of </text>
<text top="747" left="372" width="44" height="17" font="12">power.</text>
<text top="962" left="111" width="7" height="18" font="7">c</text>
<text top="966" left="118" width="40" height="12" font="8">uadeRnos</text>
<text top="962" left="158" width="3" height="18" font="7"> </text>
<text top="966" left="161" width="10" height="12" font="8">de</text>
<text top="962" left="171" width="9" height="18" font="7"> l</text>
<text top="966" left="180" width="41" height="12" font="8">iteRatuRa</text>
<text top="962" left="222" width="3" height="18" font="7"> </text>
<text top="966" left="225" width="14" height="12" font="8">del</text>
<text top="962" left="239" width="10" height="18" font="7"> c</text>
<text top="966" left="249" width="22" height="12" font="8">aRibe</text>
<text top="962" left="272" width="3" height="18" font="7"> </text>
<text top="966" left="274" width="4" height="12" font="8">e</text>
<text top="962" left="279" width="10" height="18" font="7"> H</text>
<text top="966" left="289" width="61" height="12" font="8">isPanoaMéRica</text>
<text top="962" left="350" width="98" height="18" font="7"> • issn 1794-8290 • n</text>
<text top="966" left="448" width="5" height="12" font="8">o</text>
<text top="962" left="454" width="30" height="18" font="7">. 26 • J</text>
<text top="966" left="484" width="18" height="12" font="8">ulio</text>
<text top="962" left="501" width="11" height="18" font="7">-d</text>
<text top="966" left="513" width="36" height="12" font="8">icieMbRe</text>
<text top="962" left="549" width="64" height="18" font="7"> 2017 • 13 - 22</text>
<text top="55" left="135" width="7" height="20" font="12">l</text>
<text top="59" left="142" width="49" height="14" font="15">ibeRalisMo</text>
<text top="55" left="191" width="3" height="20" font="12"> </text>
<text top="59" left="193" width="37" height="14" font="15">buRgués</text>
<text top="55" left="230" width="3" height="20" font="12"> </text>
<text top="59" left="233" width="11" height="14" font="15">en</text>
<text top="55" left="244" width="9" height="20" font="12"> <i>s</i></text>
<text top="59" left="252" width="10" height="14" font="16"><i>ab</i></text>
<text top="55" left="262" width="3" height="20" font="12"> </text>
<text top="59" left="264" width="11" height="14" font="15">de</text>
<text top="55" left="275" width="11" height="20" font="12"> g</text>
<text top="59" left="286" width="38" height="14" font="15">eRtRudis</text>
<text top="55" left="324" width="11" height="20" font="12"> g</text>
<text top="59" left="335" width="23" height="14" font="15">óMez</text>
<text top="55" left="358" width="3" height="20" font="12"> </text>
<text top="59" left="361" width="11" height="14" font="15">de</text>
<text top="55" left="371" width="11" height="20" font="12"> a</text>
<text top="59" left="382" width="48" height="14" font="15">Vellaneda</text>
<text top="55" left="430" width="3" height="20" font="12"> </text>
<text top="59" left="432" width="6" height="14" font="15">y</text>
<text top="55" left="439" width="3" height="20" font="12"> </text>
<text top="70" left="135" width="7" height="20" font="14"><i>t</i></text>
<text top="74" left="142" width="49" height="14" font="16"><i>orquemada</i></text>
<text top="70" left="191" width="3" height="20" font="14"><i> </i></text>
<text top="74" left="193" width="10" height="14" font="16"><i>en</i></text>
<text top="70" left="204" width="3" height="20" font="14"><i> </i></text>
<text top="74" left="206" width="10" height="14" font="16"><i>La</i></text>
<text top="70" left="215" width="3" height="20" font="14"><i> </i></text>
<text top="74" left="218" width="38" height="14" font="16"><i>Hoguera</i></text>
<text top="70" left="256" width="3" height="20" font="12"> </text>
<text top="74" left="258" width="11" height="14" font="15">de</text>
<text top="70" left="269" width="11" height="20" font="12"> b</text>
<text top="74" left="279" width="24" height="14" font="15">enito</text>
<text top="70" left="303" width="9" height="20" font="12"> P</text>
<text top="74" left="312" width="20" height="14" font="15">éRez</text>
<text top="70" left="332" width="11" height="20" font="12"> g</text>
<text top="74" left="343" width="27" height="14" font="15">aldós</text>
<text top="70" left="369" width="6" height="20" font="12">: </text>
<text top="74" left="375" width="74" height="14" font="15">intelectualidad</text>
<text top="70" left="449" width="3" height="20" font="12"> </text>
<text top="74" left="452" width="6" height="14" font="15">y</text>
<text top="70" left="457" width="3" height="20" font="12"> </text>
<text top="74" left="460" width="26" height="14" font="15">PodeR</text>
<text top="70" left="486" width="3" height="20" font="12"> </text>
<text top="74" left="489" width="11" height="14" font="15">en</text>
<text top="70" left="499" width="3" height="20" font="12"> </text>
<text top="74" left="502" width="10" height="14" font="15">el</text>
<text top="70" left="512" width="3" height="20" font="12"> </text>
<text top="74" left="515" width="24" height="14" font="15">siglo</text>
<text top="70" left="538" width="23" height="20" font="12"> XIX</text>
</page>
<page number="3" position="absolute" top="0" left="0" height="1020" width="722">
	<fontspec id="17" size="15" family="Times" color="#000000"/>
	<fontspec id="18" size="15" family="Times" color="#000000"/>
<text top="69" left="623" width="15" height="20" font="12">15</text>
<text top="69" left="416" width="7" height="20" font="12">s</text>
<text top="74" left="422" width="29" height="14" font="15">andRa</text>
<text top="69" left="451" width="13" height="20" font="12"> M</text>
<text top="74" left="464" width="24" height="14" font="15">ilena</text>
<text top="69" left="488" width="11" height="20" font="12"> c</text>
<text top="74" left="498" width="33" height="14" font="15">astillo</text>
<text top="69" left="531" width="11" height="20" font="12"> b</text>
<text top="74" left="541" width="45" height="14" font="15">alMaceda</text>
<text top="962" left="111" width="7" height="18" font="7">c</text>
<text top="966" left="118" width="40" height="12" font="8">uadeRnos</text>
<text top="962" left="158" width="3" height="18" font="7"> </text>
<text top="966" left="161" width="10" height="12" font="8">de</text>
<text top="962" left="171" width="9" height="18" font="7"> l</text>
<text top="966" left="180" width="41" height="12" font="8">iteRatuRa</text>
<text top="962" left="222" width="3" height="18" font="7"> </text>
<text top="966" left="225" width="14" height="12" font="8">del</text>
<text top="962" left="239" width="10" height="18" font="7"> c</text>
<text top="966" left="249" width="22" height="12" font="8">aRibe</text>
<text top="962" left="272" width="3" height="18" font="7"> </text>
<text top="966" left="274" width="4" height="12" font="8">e</text>
<text top="962" left="279" width="10" height="18" font="7"> H</text>
<text top="966" left="289" width="61" height="12" font="8">isPanoaMéRica</text>
<text top="962" left="350" width="98" height="18" font="7"> • issn 1794-8290 • n</text>
<text top="966" left="448" width="5" height="12" font="8">o</text>
<text top="962" left="454" width="30" height="18" font="7">. 26 • J</text>
<text top="966" left="484" width="18" height="12" font="8">ulio</text>
<text top="962" left="501" width="11" height="18" font="7">-d</text>
<text top="966" left="513" width="36" height="12" font="8">icieMbRe</text>
<text top="962" left="549" width="64" height="18" font="7"> 2017 • 13 - 22</text>
<text top="122" left="85" width="557" height="23" font="17">Las relaciones entre intelectuales y poder han sido problemáticas en Europa y </text>
<text top="143" left="85" width="557" height="23" font="17">América desde la época colonial hasta nuestros días y se han acentuado con el </text>
<text top="164" left="85" width="557" height="23" font="17">arribo del pensamiento posmoderno. En Europa encontramos aquellos escritores </text>
<text top="185" left="85" width="557" height="23" font="17">que han contribuido de manera directa y consciente a la implantación del canon </text>
<text top="206" left="85" width="557" height="23" font="17">cultural eurocéntrico como Shakespeare y Robert Louis Stevenson y aquellos </text>
<text top="226" left="85" width="553" height="23" font="17">que han intentado deconstruirlo desde adentro, verbigracia, Jonathan Swift y Jo-</text>
<text top="247" left="85" width="557" height="23" font="17">seph Conrad. Sin embargo, críticos como Spivak y Beverly nos han mostrado </text>
<text top="268" left="85" width="553" height="23" font="17">cómo –incluso estos últimos– están insertos en la paradoja que impone el me-</text>
<text top="289" left="85" width="557" height="23" font="17">dio académico que usan para tal fin y que implica que ellos terminan afirmando </text>
<text top="310" left="85" width="557" height="23" font="17">las condiciones de desigualdad cultural que pretenden impugnar pues ese medio </text>
<text top="331" left="85" width="553" height="23" font="17">elitista reafirma la distancia cultural e intelectual entre los dominantes y los sub-</text>
<text top="352" left="85" width="557" height="23" font="17">alternos. En Hispanoamérica, la ciudad letrada cohonestó con el poder con el fin </text>
<text top="372" left="85" width="557" height="23" font="17">de acceder a mantener capital cultural y político hasta la época del <i>postboom</i>. Por </text>
<text top="393" left="85" width="557" height="23" font="17">supuesto, existen intelectuales que rompen con esa colusión con el poder desde </text>
<text top="414" left="85" width="557" height="23" font="17">la colonia misma. Piénsese por ejemplo en Felipe Guaman Poma, José María </text>
<text top="435" left="85" width="557" height="23" font="17">Arguedas y el Roa Bastos de <i>Yo el Supremo. </i>Dentro de la época del <i>postboom</i> </text>
<text top="456" left="85" width="553" height="23" font="17">existen aún intelectuales que defienden el rol privilegiado y central del intelec-</text>
<text top="477" left="85" width="557" height="23" font="17">tual en el ámbito político y otros que se mueven entre su defensa y su ataque. </text>
<text top="498" left="85" width="557" height="23" font="17">Y si además tomamos, por un lado, la lectura del <i>Corazón de las Tinieblas </i>de </text>
<text top="518" left="85" width="558" height="23" font="17">Joseph Conrad que hace Chinua Achebe y el Severo Sarduy <i>De donde son los </i></text>
<text top="539" left="85" width="557" height="23" font="18"><i>cantantes, </i>podremos afirmar que las relaciones entre los intelectuales son mucho </text>
<text top="560" left="85" width="557" height="23" font="17">más problemáticas que simplemente afirmar que el primero de ellos representa </text>
<text top="581" left="85" width="557" height="23" font="17">una impugnación al canon occidental por su deseo de mostrar la barbarie de la </text>
<text top="602" left="85" width="557" height="23" font="17">colonización africana por parte de los europeos, y que el segundo pone en escena </text>
<text top="623" left="85" width="557" height="23" font="17">críticas al rol del intelectual a través de las diatribas de las dos prostitutas a la voz </text>
<text top="644" left="85" width="360" height="23" font="17">autorial y a los dos narradores que usa en la novela. </text>
<text top="685" left="85" width="553" height="23" font="17">Este trabajo se propone problematizar las lecturas que de <i>Sab </i>(2003) de Gertru-</text>
<text top="706" left="85" width="557" height="23" font="17">dis Gómez de Avellaneda se han hecho en relación a su marcado antiesclavismo </text>
<text top="727" left="85" width="557" height="23" font="17">como una forma de criticar las élites dominantes de la Cuba del siglo XIX (Véase </text>
<text top="748" left="85" width="557" height="23" font="17">Konstantinos Chantzopoulos, 2007) y analizar la postura de Benito Pérez Galdós </text>
<text top="769" left="85" width="553" height="23" font="17">en su también novela corta <i>Torquemada en la hoguera </i>(2005)<i> </i>frente al <i>ethos</i> neo-</text>
<text top="789" left="85" width="553" height="23" font="17">liberal que propugnaban las élites burguesas europeas en la época de la coloni-</text>
<text top="810" left="85" width="557" height="23" font="17">zación tardía de territorios africanos y asiáticos. Su planteamiento central gira en </text>
<text top="831" left="85" width="557" height="23" font="17">torno a la idea de que <i>Sab</i> no representa un deslinde de la conciencia intelectual </text>
<text top="852" left="85" width="557" height="23" font="17">frente al poder hegemónico de la época sino que es pionera en abonar el camino </text>
<text top="873" left="85" width="557" height="23" font="17">para que esas élites (entiéndase aristocracia criolla cubana) mantengan el capital </text>
<text top="894" left="85" width="557" height="23" font="17">político y económico que habían acumulado hasta principios del siglo XIX y lo </text>
<text top="915" left="85" width="553" height="23" font="17">aumenten cuando se dé la independencia (Un planteamiento similar lo encon-</text>
</page>
<page number="4" position="absolute" top="0" left="0" height="1020" width="722">
	<fontspec id="19" size="15" family="Times" color="#000000"/>
	<fontspec id="20" size="15" family="Times" color="#000000"/>
<text top="69" left="85" width="15" height="20" font="12">16</text>
<text top="122" left="85" width="557" height="23" font="17">tramos en un ensayo de José Gomariz (2009) en el que su autor argumenta que </text>
<text top="142" left="85" width="557" height="23" font="18"><i>Sab</i> no es abolicionista en absoluto). Asimismo, esta novela corta no representa </text>
<text top="163" left="85" width="557" height="23" font="17">una defensa completamente altruista de las libertades de los afrodescendientes </text>
<text top="183" left="85" width="557" height="23" font="17">en Cuba sino el inicio de la construcción de una nueva forma de la colonialidad </text>
<text top="204" left="85" width="557" height="23" font="17">del poder que tendrá su cenit en <i>Cecilia Valdez</i> de Cirilo Villaverde. Por su parte, </text>
<text top="224" left="85" width="553" height="23" font="17">Torquemada en la hoguera de Pérez Galdós, quien perteneció a los más encum-</text>
<text top="245" left="85" width="557" height="23" font="17">brados círculos intelectuales de su época, sí plantea una desviación frente a la </text>
<text top="265" left="85" width="557" height="23" font="17">nueva etapa del eurocentrismo cultural a finales del siglo XIX, el liberalismo </text>
<text top="285" left="85" width="557" height="23" font="17">burgués. En esta novela, Pérez Galdós asume una postura más radical que la de </text>
<text top="306" left="85" width="557" height="23" font="17">Conrad frente a esta máscara de la colonialidad del poder que le sirve a Europa </text>
<text top="326" left="85" width="339" height="23" font="17">para justificar la colonización tardía mencionada.</text>
<text top="367" left="85" width="557" height="23" font="17">El liberalismo burgués es entonces la concreción de la colonialidad del poder en </text>
<text top="387" left="85" width="557" height="23" font="17">el siglo XIX y principios del XX y es una especie de evolución del ideologema </text>
<text top="408" left="85" width="553" height="23" font="17">de civilización y barbarie que dominó la época colonial y la parte inicial del si-</text>
<text top="428" left="85" width="557" height="23" font="17">glo XIX. Es este ideologema el que se encuentra en el centro de los procesos de </text>
<text top="449" left="85" width="557" height="23" font="17">construcción de la nación en Hispanoamérica y en los procesos de colonización </text>
<text top="469" left="85" width="557" height="23" font="17">tardía. Entiendo la colonialidad del poder tal como la teorizó Aníbal Quijano y </text>
<text top="489" left="85" width="557" height="23" font="17">Wallestein, I. (1992) como un patrón de poder que “se funda en la imposición de </text>
<text top="510" left="85" width="557" height="23" font="17">una clasificación racial/étnica de la población del mundo” y que “opera en cada </text>
<text top="530" left="85" width="557" height="23" font="17">uno de los ámbitos y dimensiones, materiales y subjetivas, de la existencia social </text>
<text top="551" left="85" width="557" height="23" font="17">y cotidiana” (p.342). Este patrón de poder mundial nace con el descubrimiento </text>
<text top="571" left="85" width="557" height="23" font="17">de América y la necesidad de justificar la dominación de unos pueblos sobre </text>
<text top="591" left="85" width="553" height="23" font="17">otros y va cambiando de acuerdo a las necesidades de colonización de las nacio-</text>
<text top="612" left="85" width="557" height="23" font="17">nes occidentales. Quijano lo concibe en términos abstractos y muy generales. En </text>
<text top="632" left="85" width="557" height="23" font="17">el corazón de este patrón encontramos el eurocentrismo como su perspectiva de </text>
<text top="653" left="85" width="557" height="23" font="17">conocimiento; el cual no es exclusivo de los europeos sino de aquellos que han </text>
<text top="673" left="85" width="553" height="23" font="17">sido educados bajo esta perspectiva (p.343). En el caso que nos compete podría-</text>
<text top="694" left="85" width="354" height="23" font="17">mos pensar en muchos criollos en Hispanoamérica.</text>
<text top="714" left="85" width="4" height="23" font="17"> </text>
<text top="734" left="85" width="558" height="23" font="19"><b>Liberalismo Burgués en <i>Sab</i></b><b>: Sustento de una nación criolla, blanqueada y </b></text>
<text top="754" left="85" width="60" height="23" font="19"><b>racional</b></text>
<text top="796" left="85" width="557" height="23" font="17">El  liberalismo  burgués  en  Hispanoamérica  empieza  a  emerger  como  máxima </text>
<text top="816" left="85" width="557" height="23" font="17">ideológica  que  domina  las  relaciones  intersubjetivas  en  el  siglo  XIX  y  busca </text>
<text top="836" left="85" width="557" height="23" font="17">enmascarar relaciones de dominación que hasta el momento se habían basado en </text>
<text top="857" left="85" width="557" height="23" font="17">la noción de otredad. Con las independencias de las naciones de la región y la </text>
<text top="877" left="85" width="557" height="23" font="17">necesidad de estructurar proyectos de nación que consolidaran estados, las élites </text>
<text top="898" left="85" width="557" height="23" font="17">criollas empezaron a afianzar su hegemonía a través de inculcar en la mente de </text>
<text top="918" left="85" width="553" height="23" font="17">las clases subalternas este ideologema. Es <i>Sab de Gómez de Avellaneda</i> la pri-</text>
<text top="55" left="135" width="7" height="20" font="12">l</text>
<text top="59" left="142" width="49" height="14" font="15">ibeRalisMo</text>
<text top="55" left="191" width="3" height="20" font="12"> </text>
<text top="59" left="193" width="37" height="14" font="15">buRgués</text>
<text top="55" left="230" width="3" height="20" font="12"> </text>
<text top="59" left="233" width="11" height="14" font="15">en</text>
<text top="55" left="244" width="9" height="20" font="12"> <i>s</i></text>
<text top="59" left="252" width="10" height="14" font="16"><i>ab</i></text>
<text top="55" left="262" width="3" height="20" font="12"> </text>
<text top="59" left="264" width="11" height="14" font="15">de</text>
<text top="55" left="275" width="11" height="20" font="12"> g</text>
<text top="59" left="286" width="38" height="14" font="15">eRtRudis</text>
<text top="55" left="324" width="11" height="20" font="12"> g</text>
<text top="59" left="335" width="23" height="14" font="15">óMez</text>
<text top="55" left="358" width="3" height="20" font="12"> </text>
<text top="59" left="361" width="11" height="14" font="15">de</text>
<text top="55" left="371" width="11" height="20" font="12"> a</text>
<text top="59" left="382" width="48" height="14" font="15">Vellaneda</text>
<text top="55" left="430" width="3" height="20" font="12"> </text>
<text top="59" left="432" width="6" height="14" font="15">y</text>
<text top="55" left="439" width="3" height="20" font="12"> </text>
<text top="70" left="135" width="7" height="20" font="14"><i>t</i></text>
<text top="74" left="142" width="49" height="14" font="16"><i>orquemada</i></text>
<text top="70" left="191" width="3" height="20" font="14"><i> </i></text>
<text top="74" left="193" width="10" height="14" font="16"><i>en</i></text>
<text top="70" left="204" width="3" height="20" font="14"><i> </i></text>
<text top="74" left="206" width="10" height="14" font="16"><i>La</i></text>
<text top="70" left="215" width="3" height="20" font="14"><i> </i></text>
<text top="74" left="218" width="38" height="14" font="16"><i>Hoguera</i></text>
<text top="70" left="256" width="3" height="20" font="12"> </text>
<text top="74" left="258" width="11" height="14" font="15">de</text>
<text top="70" left="269" width="11" height="20" font="12"> b</text>
<text top="74" left="279" width="24" height="14" font="15">enito</text>
<text top="70" left="303" width="9" height="20" font="12"> P</text>
<text top="74" left="312" width="20" height="14" font="15">éRez</text>
<text top="70" left="332" width="11" height="20" font="12"> g</text>
<text top="74" left="343" width="27" height="14" font="15">aldós</text>
<text top="70" left="369" width="6" height="20" font="12">: </text>
<text top="74" left="375" width="74" height="14" font="15">intelectualidad</text>
<text top="70" left="449" width="3" height="20" font="12"> </text>
<text top="74" left="452" width="6" height="14" font="15">y</text>
<text top="70" left="457" width="3" height="20" font="12"> </text>
<text top="74" left="460" width="26" height="14" font="15">PodeR</text>
<text top="70" left="486" width="3" height="20" font="12"> </text>
<text top="74" left="489" width="11" height="14" font="15">en</text>
<text top="70" left="499" width="3" height="20" font="12"> </text>
<text top="74" left="502" width="10" height="14" font="15">el</text>
<text top="70" left="512" width="3" height="20" font="12"> </text>
<text top="74" left="515" width="24" height="14" font="15">siglo</text>
<text top="70" left="538" width="23" height="20" font="12"> XIX</text>
<text top="962" left="111" width="7" height="18" font="7">c</text>
<text top="966" left="118" width="40" height="12" font="8">uadeRnos</text>
<text top="962" left="158" width="3" height="18" font="7"> </text>
<text top="966" left="161" width="10" height="12" font="8">de</text>
<text top="962" left="171" width="9" height="18" font="7"> l</text>
<text top="966" left="180" width="41" height="12" font="8">iteRatuRa</text>
<text top="962" left="222" width="3" height="18" font="7"> </text>
<text top="966" left="225" width="14" height="12" font="8">del</text>
<text top="962" left="239" width="10" height="18" font="7"> c</text>
<text top="966" left="249" width="22" height="12" font="8">aRibe</text>
<text top="962" left="272" width="3" height="18" font="7"> </text>
<text top="966" left="274" width="4" height="12" font="8">e</text>
<text top="962" left="279" width="10" height="18" font="7"> H</text>
<text top="966" left="289" width="61" height="12" font="8">isPanoaMéRica</text>
<text top="962" left="350" width="98" height="18" font="7"> • issn 1794-8290 • n</text>
<text top="966" left="448" width="5" height="12" font="8">o</text>
<text top="962" left="454" width="30" height="18" font="7">. 26 • J</text>
<text top="966" left="484" width="18" height="12" font="8">ulio</text>
<text top="962" left="501" width="11" height="18" font="7">-d</text>
<text top="966" left="513" width="36" height="12" font="8">icieMbRe</text>
<text top="962" left="549" width="64" height="18" font="7"> 2017 • 13 - 22</text>
</page>
<page number="5" position="absolute" top="0" left="0" height="1020" width="722">
<text top="69" left="623" width="15" height="20" font="12">17</text>
<text top="122" left="85" width="557" height="23" font="17">mera novela fundacional (para usar la terminología de Doris Sommer, 2004) en </text>
<text top="142" left="85" width="483" height="23" font="17">Cuba y la primera que asume esta labor ‘ideologizante’ (Rama, 1998).</text>
<text top="162" left="85" width="4" height="23" font="17"> </text>
<text top="182" left="85" width="557" height="23" font="17">Gómez de Avellaneda fundamenta su puesta en escena del liberalismo burgués </text>
<text top="201" left="85" width="557" height="23" font="17">en un rasgo, la libertad como derecho para todos los seres humanos, en la noción </text>
<text top="221" left="85" width="557" height="23" font="17">de blanqueamiento y en la oposición del <i>ethos</i> tradicional judeo-cristiano y el </text>
<text top="241" left="85" width="557" height="23" font="18"><i>ethos</i> utilitarista de la Europa protestante. La crítica literaria se ha centrado casi </text>
<text top="261" left="85" width="557" height="23" font="17">exclusivamente en la posición antiesclavista que Gómez de Avellaneda exhibe </text>
<text top="281" left="85" width="557" height="23" font="17">en esta novela. La mayoría ha alabado el hecho de que es pionera en impulsar </text>
<text top="300" left="85" width="557" height="23" font="17">la libertad de los afrodescendientes esclavizados en Cuba, una nación donde la </text>
<text top="320" left="85" width="557" height="23" font="17">esclavitud se acendró por la existencia de la economía de plantación y luego de la </text>
<text top="340" left="85" width="557" height="23" font="17">hacienda. Sin embargo, la lectura que propongo matiza ese rasgo del texto como </text>
<text top="360" left="85" width="187" height="23" font="17">algo enteramente positivo. </text>
<text top="399" left="85" width="557" height="23" font="17">Es evidente tanto en esta novela como en <i>Cecilia Valdez</i>, que la concesión de la </text>
<text top="419" left="85" width="557" height="23" font="17">libertad por parte del hombre blanco, “respaldada” por la voz autorial a través </text>
<text top="439" left="85" width="557" height="23" font="17">de su tono y actitud hacia el amo que la otorga como el esclavo que la recibe, </text>
<text top="459" left="85" width="557" height="23" font="17">esconde un <i>telos</i> de tipo económico y político. El hombre blanco se da cuenta </text>
<text top="479" left="85" width="557" height="23" font="17">de que debe otorgar un trato “digno” y “justo” al hombre negro con el propósito </text>
<text top="498" left="85" width="557" height="23" font="17">de que este esté agradecido, viva en armonía con él y le colabore en las labores </text>
<text top="518" left="85" width="557" height="23" font="17">necesarias para que la economía del blanco, y por consiguiente de la nación, siga </text>
<text top="538" left="85" width="557" height="23" font="17">boyante. Asimismo,  el  hombre  blanco  busca  ser  considerado  como  la  cabeza </text>
<text top="558" left="85" width="557" height="23" font="17">visible que rija los destinos de la futura nueva nación. Sab sigue sirviendo a sus </text>
<text top="578" left="85" width="557" height="23" font="17">“examos” a pesar de ser hombre libre por el agradecimiento que le une al padre </text>
<text top="597" left="85" width="553" height="23" font="17">de Carlota quien le ha ofrecido su libertad. Su comportamiento es de absoluta su-</text>
<text top="617" left="85" width="557" height="23" font="17">misión y siempre está presto a hacer lo que ellos necesiten. Esta actitud riñe con </text>
<text top="637" left="85" width="553" height="23" font="17">la realidad de aquellos esclavos que a través del cimarronaje conseguían su liber-</text>
<text top="657" left="85" width="557" height="23" font="17">tad y la ejercían de manera plena, incluso prefiriendo la muerte antes que volver </text>
<text top="677" left="85" width="557" height="23" font="17">a ser esclavos después de ser capturados nuevamente. Muchos académicos en el </text>
<text top="696" left="85" width="557" height="23" font="17">Caribe han documentado el cimarronaje físico como una práctica inherente a los </text>
<text top="716" left="85" width="553" height="23" font="17">negros esclavizados en la región. Véase por ejemplo los trabajos de Pedro De-</text>
<text top="736" left="85" width="557" height="23" font="17">champs Chapeaux (1987) y de Margarita Mateo Palmer y Luis Álvarez Álvarez </text>
<text top="756" left="85" width="557" height="23" font="17">(2004). Los escritores de la región han hecho lo mismo desde sus producciones </text>
<text top="776" left="85" width="557" height="23" font="17">estéticas. El cuento “Los fugitivos de Carpentier” está estructurado alrededor de </text>
<text top="795" left="85" width="557" height="23" font="17">la temática del cimarronaje. “Cecilia Valdez”<i> </i>de Cirilo Villaverde y “La loma del </text>
<text top="815" left="85" width="501" height="23" font="17">ángel”<i> </i>de Reinaldo Arenas nos dan dos modos diferentes frente al tema. </text>
<text top="855" left="85" width="553" height="23" font="17">De igual forma, con esta concesión de libertad hecha por el blanco, el afrodescen-</text>
<text top="875" left="85" width="557" height="23" font="17">diente es desprovisto de su fuerza opositora y de la capacidad de usar la violencia </text>
<text top="894" left="85" width="557" height="23" font="17">para lograr su emancipación. La concesión de la libertad por parte del blanco </text>
<text top="914" left="85" width="557" height="23" font="17">“justo” implica una pseudo-emancipación y el que la otorga solo lo hace porque </text>
<text top="69" left="416" width="7" height="20" font="12">s</text>
<text top="74" left="422" width="29" height="14" font="15">andRa</text>
<text top="69" left="451" width="13" height="20" font="12"> M</text>
<text top="74" left="464" width="24" height="14" font="15">ilena</text>
<text top="69" left="488" width="11" height="20" font="12"> c</text>
<text top="74" left="498" width="33" height="14" font="15">astillo</text>
<text top="69" left="531" width="11" height="20" font="12"> b</text>
<text top="74" left="541" width="45" height="14" font="15">alMaceda</text>
<text top="962" left="111" width="7" height="18" font="7">c</text>
<text top="966" left="118" width="40" height="12" font="8">uadeRnos</text>
<text top="962" left="158" width="3" height="18" font="7"> </text>
<text top="966" left="161" width="10" height="12" font="8">de</text>
<text top="962" left="171" width="9" height="18" font="7"> l</text>
<text top="966" left="180" width="41" height="12" font="8">iteRatuRa</text>
<text top="962" left="222" width="3" height="18" font="7"> </text>
<text top="966" left="225" width="14" height="12" font="8">del</text>
<text top="962" left="239" width="10" height="18" font="7"> c</text>
<text top="966" left="249" width="22" height="12" font="8">aRibe</text>
<text top="962" left="272" width="3" height="18" font="7"> </text>
<text top="966" left="274" width="4" height="12" font="8">e</text>
<text top="962" left="279" width="10" height="18" font="7"> H</text>
<text top="966" left="289" width="61" height="12" font="8">isPanoaMéRica</text>
<text top="962" left="350" width="98" height="18" font="7"> • issn 1794-8290 • n</text>
<text top="966" left="448" width="5" height="12" font="8">o</text>
<text top="962" left="454" width="30" height="18" font="7">. 26 • J</text>
<text top="966" left="484" width="18" height="12" font="8">ulio</text>
<text top="962" left="501" width="11" height="18" font="7">-d</text>
<text top="966" left="513" width="36" height="12" font="8">icieMbRe</text>
<text top="962" left="549" width="64" height="18" font="7"> 2017 • 13 - 22</text>
</page>
<page number="6" position="absolute" top="0" left="0" height="1020" width="722">
<text top="69" left="85" width="15" height="20" font="12">18</text>
<text top="122" left="85" width="557" height="23" font="17">está en busca de la autoperfección moral y porque teme que el negro la obtenga </text>
<text top="142" left="85" width="557" height="23" font="17">con el único medio que el sistema colonial le deja como alternativa: la violencia. </text>
<text top="162" left="85" width="557" height="23" font="17">En <i>Sab</i> podemos apreciar cómo el padre de Carlota es un personaje plano que </text>
<text top="182" left="85" width="557" height="23" font="17">solo tiene virtudes y no defectos. Es una especie de ciudadano modelo, es decir, </text>
<text top="201" left="85" width="557" height="23" font="17">uno que se está construyendo como arquetipo para fundar la nación, como su eje </text>
<text top="221" left="85" width="198" height="23" font="17">dada su “perfección” moral. </text>
<text top="261" left="85" width="557" height="23" font="17">Ahora bien, a pesar ser un hombre virtualmente libre, Sab nunca es visto por los </text>
<text top="281" left="85" width="557" height="23" font="17">blancos como su igual lo que refuerza la idea de que esa libertad es una concesión </text>
<text top="300" left="85" width="557" height="23" font="17">de un ser guiado por un <i>ethos</i> que programa acciones que siguen “<i>a substantive, </i></text>
<text top="320" left="85" width="557" height="23" font="18"><i>perfectionist, moral theory about the good</i>” (Gaus <i>et al</i>, 2011). Carlota, la hija de </text>
<text top="340" left="85" width="557" height="23" font="17">don Carlos, nunca lo ve como hombre para tener una relación. Teresa, prima de </text>
<text top="360" left="85" width="557" height="23" font="17">esta, es quien lo mira como tal pero solo porque ella no está al nivel de Carlota </text>
<text top="380" left="85" width="364" height="23" font="17">pues se siente como una “pobre huérfana desvalida”.</text>
<text top="399" left="85" width="4" height="23" font="17"> </text>
<text top="419" left="85" width="557" height="23" font="17">Sab, sin embargo sí tiene características cercanas a los amos blancos. Su lenguaje </text>
<text top="439" left="85" width="557" height="23" font="17">es fino y pulido como lo advierte el propio Enrique Otway, el pretendiente de </text>
<text top="459" left="85" width="557" height="23" font="17">Carlota; sus ademanes, y su forma de comportamiento son también los de sus </text>
<text top="479" left="85" width="557" height="23" font="17">amos, educados y refinados. Su color es el de un mulato pues su padre fue un </text>
<text top="498" left="85" width="553" height="23" font="17">blanco. Además, sabe leer y escribir. Sab es en suma un “blanqueado”. Lo afri-</text>
<text top="518" left="85" width="557" height="23" font="17">cano en él ha sido “progresivamente reducido” lo cual se enmarca dentro de una </text>
<text top="538" left="85" width="557" height="23" font="17">“política semi-oficial” de blanqueamiento en Hispanoamérica en el siglo XIX y </text>
<text top="558" left="85" width="553" height="23" font="17">principios del XX (Gudmunson, 1986). Aunque parte de la noción de inferiori-</text>
<text top="578" left="85" width="557" height="23" font="17">dad innata de la descendencia africana, este blanqueamiento es un tropo de orden </text>
<text top="597" left="85" width="557" height="23" font="17">cultural y no simplemente racial, e implica la alfabetización y la urbanización </text>
<text top="617" left="85" width="557" height="23" font="17">del no-blanco, así como su civilización y su conversión a un ser racional. Este </text>
<text top="637" left="85" width="557" height="23" font="17">tropo se convirtió en base de los proyectos de nación en todo el Caribe Insular </text>
<text top="657" left="85" width="557" height="23" font="17">y particularmente en el Hispánico. Sobre el “blanqueamiento cualitativo” de la </text>
<text top="677" left="85" width="557" height="23" font="17">sociedad puertorriqueña, por ejemplo, afirma José Luis González (1996) que fue </text>
<text top="696" left="85" width="553" height="23" font="17">decisivo para “posponer la posibilidad de que en Puerto Rico cuajara una socie-</text>
<text top="716" left="85" width="553" height="23" font="17">dad predominantemente afroantillana como la de las colonias inglesas y france-</text>
<text top="736" left="85" width="83" height="23" font="17">sas” (p.58). </text>
<text top="756" left="85" width="4" height="23" font="17"> </text>
<text top="776" left="85" width="557" height="23" font="17">Finalmente, a través de la oposición entre el <i>ethos</i> judeo-cristiano tradicional </text>
<text top="795" left="85" width="557" height="23" font="17">de  la  aristocracia  criolla  que  se  transforma  en  una  burguesía  que  adopta  una </text>
<text top="815" left="85" width="557" height="23" font="17">conciencia moderna como lo vemos en la familia Gamboa en Cecilia Valdez y </text>
<text top="835" left="85" width="557" height="23" font="17">el <i>ethos</i> utilitarista de la Europa protestante simbolizado en los Otway, la novela </text>
<text top="855" left="85" width="557" height="23" font="17">busca entronizar los valores de la ideología liberal burguesa. Enrique Otway y su </text>
<text top="875" left="85" width="557" height="23" font="17">padre por consiguiente son “los otros” que ayudan a configurar al nosotros que </text>
<text top="894" left="85" width="557" height="23" font="17">planea dominar los destinos de Cuba. Ellos son advenedizos, levantados, que han </text>
<text top="914" left="85" width="557" height="23" font="17">hecho fortuna y nombre sin seguir normas de decoro y sin tener alcurnia. El valor </text>
<text top="55" left="135" width="7" height="20" font="12">l</text>
<text top="59" left="142" width="49" height="14" font="15">ibeRalisMo</text>
<text top="55" left="191" width="3" height="20" font="12"> </text>
<text top="59" left="193" width="37" height="14" font="15">buRgués</text>
<text top="55" left="230" width="3" height="20" font="12"> </text>
<text top="59" left="233" width="11" height="14" font="15">en</text>
<text top="55" left="244" width="9" height="20" font="12"> <i>s</i></text>
<text top="59" left="252" width="10" height="14" font="16"><i>ab</i></text>
<text top="55" left="262" width="3" height="20" font="12"> </text>
<text top="59" left="264" width="11" height="14" font="15">de</text>
<text top="55" left="275" width="11" height="20" font="12"> g</text>
<text top="59" left="286" width="38" height="14" font="15">eRtRudis</text>
<text top="55" left="324" width="11" height="20" font="12"> g</text>
<text top="59" left="335" width="23" height="14" font="15">óMez</text>
<text top="55" left="358" width="3" height="20" font="12"> </text>
<text top="59" left="361" width="11" height="14" font="15">de</text>
<text top="55" left="371" width="11" height="20" font="12"> a</text>
<text top="59" left="382" width="48" height="14" font="15">Vellaneda</text>
<text top="55" left="430" width="3" height="20" font="12"> </text>
<text top="59" left="432" width="6" height="14" font="15">y</text>
<text top="55" left="439" width="3" height="20" font="12"> </text>
<text top="70" left="135" width="7" height="20" font="14"><i>t</i></text>
<text top="74" left="142" width="49" height="14" font="16"><i>orquemada</i></text>
<text top="70" left="191" width="3" height="20" font="14"><i> </i></text>
<text top="74" left="193" width="10" height="14" font="16"><i>en</i></text>
<text top="70" left="204" width="3" height="20" font="14"><i> </i></text>
<text top="74" left="206" width="10" height="14" font="16"><i>La</i></text>
<text top="70" left="215" width="3" height="20" font="14"><i> </i></text>
<text top="74" left="218" width="38" height="14" font="16"><i>Hoguera</i></text>
<text top="70" left="256" width="3" height="20" font="12"> </text>
<text top="74" left="258" width="11" height="14" font="15">de</text>
<text top="70" left="269" width="11" height="20" font="12"> b</text>
<text top="74" left="279" width="24" height="14" font="15">enito</text>
<text top="70" left="303" width="9" height="20" font="12"> P</text>
<text top="74" left="312" width="20" height="14" font="15">éRez</text>
<text top="70" left="332" width="11" height="20" font="12"> g</text>
<text top="74" left="343" width="27" height="14" font="15">aldós</text>
<text top="70" left="369" width="6" height="20" font="12">: </text>
<text top="74" left="375" width="74" height="14" font="15">intelectualidad</text>
<text top="70" left="449" width="3" height="20" font="12"> </text>
<text top="74" left="452" width="6" height="14" font="15">y</text>
<text top="70" left="457" width="3" height="20" font="12"> </text>
<text top="74" left="460" width="26" height="14" font="15">PodeR</text>
<text top="70" left="486" width="3" height="20" font="12"> </text>
<text top="74" left="489" width="11" height="14" font="15">en</text>
<text top="70" left="499" width="3" height="20" font="12"> </text>
<text top="74" left="502" width="10" height="14" font="15">el</text>
<text top="70" left="512" width="3" height="20" font="12"> </text>
<text top="74" left="515" width="24" height="14" font="15">siglo</text>
<text top="70" left="538" width="23" height="20" font="12"> XIX</text>
<text top="962" left="111" width="7" height="18" font="7">c</text>
<text top="966" left="118" width="40" height="12" font="8">uadeRnos</text>
<text top="962" left="158" width="3" height="18" font="7"> </text>
<text top="966" left="161" width="10" height="12" font="8">de</text>
<text top="962" left="171" width="9" height="18" font="7"> l</text>
<text top="966" left="180" width="41" height="12" font="8">iteRatuRa</text>
<text top="962" left="222" width="3" height="18" font="7"> </text>
<text top="966" left="225" width="14" height="12" font="8">del</text>
<text top="962" left="239" width="10" height="18" font="7"> c</text>
<text top="966" left="249" width="22" height="12" font="8">aRibe</text>
<text top="962" left="272" width="3" height="18" font="7"> </text>
<text top="966" left="274" width="4" height="12" font="8">e</text>
<text top="962" left="279" width="10" height="18" font="7"> H</text>
<text top="966" left="289" width="61" height="12" font="8">isPanoaMéRica</text>
<text top="962" left="350" width="98" height="18" font="7"> • issn 1794-8290 • n</text>
<text top="966" left="448" width="5" height="12" font="8">o</text>
<text top="962" left="454" width="30" height="18" font="7">. 26 • J</text>
<text top="966" left="484" width="18" height="12" font="8">ulio</text>
<text top="962" left="501" width="11" height="18" font="7">-d</text>
<text top="966" left="513" width="36" height="12" font="8">icieMbRe</text>
<text top="962" left="549" width="64" height="18" font="7"> 2017 • 13 - 22</text>
</page>
<page number="7" position="absolute" top="0" left="0" height="1020" width="722">
<text top="69" left="623" width="15" height="20" font="12">19</text>
<text top="122" left="85" width="557" height="23" font="17">central de su <i>ethos</i> es el del dinero y por eso usan cualquier medio para obtenerlo. </text>
<text top="142" left="85" width="553" height="23" font="17">Por eso, Enrique y su padre ven en Carlota una oportunidad de mejorar económi-</text>
<text top="162" left="85" width="557" height="23" font="17">camente. Y por eso Enrique ve con buenos ojos el otorgamiento de la libertad a </text>
<text top="182" left="85" width="553" height="23" font="17">los esclavos pues sabe que son una carga onerosa a la que hay que proveer de co-</text>
<text top="201" left="85" width="557" height="23" font="17">mida, ropa y medicinas. La familia de Carlota, por el contrario, tiene un apellido, </text>
<text top="221" left="85" width="557" height="23" font="17">un linaje, y además se maneja con decoro y probidad. Por supuesto, don Carlos </text>
<text top="241" left="85" width="557" height="23" font="17">también sabe lo oneroso que es mantener esclavos en Cuba en el siglo XIX por el </text>
<text top="261" left="85" width="557" height="23" font="17">declive de la economía de la plantación, pero su buen nombre y su tendencia a la </text>
<text top="281" left="85" width="557" height="23" font="17">autoperfección y su concepción del bien moral lo llevan a presentar su concesión </text>
<text top="300" left="85" width="228" height="23" font="17">como fruto de sus altas virtudes. </text>
<text top="340" left="85" width="557" height="23" font="20"><i><b>Torquemada en la hoguera</b></i><b> y el desenmascaramiento del liberalismo burgués </b></text>
<text top="359" left="85" width="134" height="23" font="19"><b>como colonialidad</b></text>
<text top="399" left="85" width="553" height="23" font="17">Si Gómez de Avellaneda pone en escena, probablemente de manera no cons-</text>
<text top="419" left="85" width="557" height="23" font="17">ciente, su colusión con las estructuras de poder de las élites criollas cubanas e </text>
<text top="439" left="85" width="557" height="23" font="17">hispanoamericanas a través del liberalismo burgués, Benito Pérez Galdós intenta </text>
<text top="459" left="85" width="557" height="23" font="17">develar lo falso del <i>ethos</i> liberal burgués. Pérez Galdós hace uso de la parodia </text>
<text top="479" left="85" width="553" height="23" font="17">para poner al descubierto que ese <i>ethos</i> es una fachada que esconde un <i>telos</i> po-</text>
<text top="498" left="85" width="557" height="23" font="17">lítico y económico. La estructuración de la trama y el tono usado con Francisco </text>
<text top="518" left="85" width="557" height="23" font="17">de Torquemada, el personaje central de esta novela corta, sirven a este propósito. </text>
<text top="538" left="85" width="557" height="23" font="17">Pierre L. Ullman (1968) ha clasificado la caracterización que hace Pérez Galdós </text>
<text top="558" left="85" width="553" height="23" font="17">de este personaje como irónica siguiendo la propuesta de Northrop Frye. Francis-</text>
<text top="578" left="85" width="557" height="23" font="17">co de Torquemada es un usurero que se aprovecha de sus clientes a quienes presta </text>
<text top="597" left="85" width="557" height="23" font="17">sumas de dinero a altos intereses. Su único fin es aumentar su fortuna. Él tiene </text>
<text top="617" left="85" width="557" height="23" font="17">una hija y un hijo varón llamado Valentín. Este último es su preferido debido a </text>
<text top="637" left="85" width="557" height="23" font="17">las habilidades que posee. Un día Valentín cae enfermo. Torquemada enloquece </text>
<text top="657" left="85" width="557" height="23" font="17">y empieza a buscar por todos los medios posibles para lograr que se recupere. Al </text>
<text top="677" left="85" width="557" height="23" font="17">perder las esperanzas en los médicos, recurre primero a la religiosidad y luego </text>
<text top="696" left="85" width="557" height="23" font="17">al sacrificio personal “mutando” aspectos de su personal. Torquemada abraza un </text>
<text top="716" left="85" width="557" height="23" font="18"><i>ethos</i> que lo lleve a la perfección moral, y a partir de esto, espera que Dios cure </text>
<text top="736" left="85" width="159" height="23" font="17">a su hijo como premio.</text>
<text top="756" left="85" width="4" height="23" font="17"> </text>
<text top="776" left="85" width="553" height="23" font="17">Es aquí donde empieza la parodia del <i>ethos</i> liberal burgués pues a Torquema-</text>
<text top="795" left="85" width="557" height="23" font="17">da le es difícil encarnar un <i>ethos</i> diametralmente opuesto a su naturaleza y sus </text>
<text top="815" left="85" width="557" height="23" font="17">acciones  y  palabras  suenan  claramente  forzadas  e  impostadas.  Galdós  intenta </text>
<text top="835" left="85" width="553" height="23" font="17">obviamente ridiculizar al personaje; hacer que los lectores sientan aversión ha-</text>
<text top="855" left="85" width="557" height="23" font="17">cia él, pero por encima de todo busca exponer la falsedad de las virtudes que </text>
<text top="875" left="85" width="557" height="23" font="17">él busca asumir. Esas virtudes son los más típicos rasgos de la sociedad liberal </text>
<text top="894" left="85" width="557" height="23" font="17">burguesa que Schafer (1993) ha descrito como “<i>efficiency</i>”, “<i>liberty</i>”, “<i>sincerity </i></text>
<text top="914" left="85" width="557" height="23" font="18"><i>of feeling</i>”, “<i>humanity</i>”, “<i>decency</i>”, and “<i>justice</i>”. Lo que Torquemada intenta </text>
<text top="69" left="416" width="7" height="20" font="12">s</text>
<text top="74" left="422" width="29" height="14" font="15">andRa</text>
<text top="69" left="451" width="13" height="20" font="12"> M</text>
<text top="74" left="464" width="24" height="14" font="15">ilena</text>
<text top="69" left="488" width="11" height="20" font="12"> c</text>
<text top="74" left="498" width="33" height="14" font="15">astillo</text>
<text top="69" left="531" width="11" height="20" font="12"> b</text>
<text top="74" left="541" width="45" height="14" font="15">alMaceda</text>
<text top="962" left="111" width="7" height="18" font="7">c</text>
<text top="966" left="118" width="40" height="12" font="8">uadeRnos</text>
<text top="962" left="158" width="3" height="18" font="7"> </text>
<text top="966" left="161" width="10" height="12" font="8">de</text>
<text top="962" left="171" width="9" height="18" font="7"> l</text>
<text top="966" left="180" width="41" height="12" font="8">iteRatuRa</text>
<text top="962" left="222" width="3" height="18" font="7"> </text>
<text top="966" left="225" width="14" height="12" font="8">del</text>
<text top="962" left="239" width="10" height="18" font="7"> c</text>
<text top="966" left="249" width="22" height="12" font="8">aRibe</text>
<text top="962" left="272" width="3" height="18" font="7"> </text>
<text top="966" left="274" width="4" height="12" font="8">e</text>
<text top="962" left="279" width="10" height="18" font="7"> H</text>
<text top="966" left="289" width="61" height="12" font="8">isPanoaMéRica</text>
<text top="962" left="350" width="98" height="18" font="7"> • issn 1794-8290 • n</text>
<text top="966" left="448" width="5" height="12" font="8">o</text>
<text top="962" left="454" width="30" height="18" font="7">. 26 • J</text>
<text top="966" left="484" width="18" height="12" font="8">ulio</text>
<text top="962" left="501" width="11" height="18" font="7">-d</text>
<text top="966" left="513" width="36" height="12" font="8">icieMbRe</text>
<text top="962" left="549" width="64" height="18" font="7"> 2017 • 13 - 22</text>
</page>
<page number="8" position="absolute" top="0" left="0" height="1020" width="722">
<text top="69" left="85" width="15" height="20" font="12">20</text>
<text top="122" left="85" width="557" height="23" font="17">mostrar luego de saber que su hijo está en peligro de muerte por haber contraído </text>
<text top="142" left="85" width="553" height="23" font="17">meningitis, es “humanidad”. Cuando llega a cobrar a sus deudores al día siguien-</text>
<text top="162" left="85" width="557" height="23" font="17">te de que se le ha confirmado esa noticia, les dice a dos señores que no pueden </text>
<text top="182" left="85" width="557" height="23" font="17">pagarle que “Cuando los tiempos están malos, hijas, ¿qué hemos de hacer sino </text>
<text top="201" left="85" width="557" height="23" font="17">ayudarnos los unos a los otros?” (p.15) y a otra que lo recibe diciéndole que no </text>
<text top="221" left="85" width="557" height="23" font="17">venga a presionarla le afirma que su principal característica es la humanidad. Sin </text>
<text top="241" left="85" width="557" height="23" font="17">embargo, Pérez Galdós se asegura de mostrar la impostura que Torquemada está </text>
<text top="261" left="85" width="553" height="23" font="17">llevando a cabo pues por un lado, cuando habla de esta manera, titubea. Para se-</text>
<text top="281" left="85" width="557" height="23" font="17">ñalar esto el autor usa los tres puntos. Por supuesto, sus deudores muestran gran </text>
<text top="300" left="85" width="557" height="23" font="17">sorpresa y asombro y no quedan convencidos de un cambio tan repentino. Y al </text>
<text top="320" left="85" width="553" height="23" font="17">escuchar la desconfianza de estos reacciona con gestos de violencia verbal y físi-</text>
<text top="340" left="85" width="557" height="23" font="17">ca que muestran que su verdadera naturaleza es otra. Y por otro lado, el narrador </text>
<text top="360" left="85" width="557" height="23" font="17">se encarga de mostrar esa verdadera naturaleza con anotaciones en paréntesis </text>
<text top="380" left="85" width="557" height="23" font="17">que muestran la impostura como “esforzándose por producir una sonrisa” (p.16) </text>
<text top="399" left="85" width="321" height="23" font="17">o “levantándose con zozobra y enfado” (p.17).</text>
<text top="419" left="85" width="4" height="23" font="17"> </text>
<text top="439" left="85" width="553" height="23" font="17">Por encima de la ironía contenida en su nombre (Francisco, como el santo carac-</text>
<text top="459" left="85" width="553" height="23" font="17">terizado por el altruismo, la bondad y el desprendimiento de las cosas materia-</text>
<text top="479" left="85" width="557" height="23" font="17">les), la parodia de Galdós se centra en ironizar los mecanismos en que las élites </text>
<text top="498" left="85" width="557" height="23" font="17">usan para enraizar en la mente de los subalternos imágenes positivas de ellos que </text>
<text top="518" left="85" width="553" height="23" font="17">les permitan seguir conservando su lugar privilegiado en el campo político y eco-</text>
<text top="538" left="85" width="557" height="23" font="17">nómico. Por eso Torquemada no solo se esfuerza en mostrar comportamientos </text>
<text top="558" left="85" width="557" height="23" font="17">que informen la adopción de nuevos valores morales, sino en que sus deudores </text>
<text top="578" left="85" width="557" height="23" font="17">los tengan por ciertos y expresen la nueva realidad a través del discurso, “Toma, </text>
<text top="597" left="85" width="557" height="23" font="17">y di ahora que yo no tengo humanidad” (p.26), “debíais confesar que soy para </text>
<text top="617" left="85" width="553" height="23" font="17">vosotras como un padre” (p.16), “A ver si hay alguna tarasca de éstas que sos-</text>
<text top="637" left="85" width="557" height="23" font="17">tenga que yo no tengo humanidad” (p.26), “quien dijese que yo soy inhumano, </text>
<text top="657" left="85" width="557" height="23" font="17">miente… (p.26)”. Los ejemplos de este estilo abundan en todo el texto y aunque </text>
<text top="677" left="85" width="557" height="23" font="17">a veces el mismo Torquemada afirma que no quiere pregonar sus actos para que </text>
<text top="696" left="85" width="557" height="23" font="17">los otros se enteren o que no le importa si no le creen o no lo comentan a otras </text>
<text top="716" left="85" width="557" height="23" font="17">personas, él sigue haciendo actos de caridad y pregonándolos precisamente para </text>
<text top="736" left="85" width="553" height="23" font="17">que los otros lo incorporen en su forma de verlo a él y lo incluyan en sus discur-</text>
<text top="756" left="85" width="557" height="23" font="17">sos cotidianos. La voz autorial no cesa en mostrar cuán falsas son esas acciones </text>
<text top="776" left="85" width="553" height="23" font="17">y lo hace de manera tal que generan risa en los lectores y desprecio por Torque-</text>
<text top="795" left="85" width="557" height="23" font="17">mada como cuando este le dice a su hija que ha regalado su capa a un mendigo </text>
<text top="815" left="85" width="557" height="23" font="17">que en la calle moría de frío. Ella le pregunta si ha sido la vieja o la nueva, y él </text>
<text top="835" left="85" width="557" height="23" font="17">le confiesa que le remuerde la conciencia por no haberle dado la nueva y que se </text>
<text top="855" left="85" width="553" height="23" font="17">siente mal por haberle contado a ella pues la caridad no se pregona. A este res-</text>
<text top="875" left="85" width="557" height="23" font="17">pecto, Carmen Blanco Villalba (1994) estudia al narrador de este texto de Pérez </text>
<text top="894" left="85" width="557" height="23" font="17">Galdós y señala que se caracteriza por su “intencionalidad moralizante” y por </text>
<text top="914" left="85" width="557" height="23" font="17">“juzgar a su personaje” (p.153). Y por si quedara alguna duda sobre la falsedad </text>
<text top="55" left="135" width="7" height="20" font="12">l</text>
<text top="59" left="142" width="49" height="14" font="15">ibeRalisMo</text>
<text top="55" left="191" width="3" height="20" font="12"> </text>
<text top="59" left="193" width="37" height="14" font="15">buRgués</text>
<text top="55" left="230" width="3" height="20" font="12"> </text>
<text top="59" left="233" width="11" height="14" font="15">en</text>
<text top="55" left="244" width="9" height="20" font="12"> <i>s</i></text>
<text top="59" left="252" width="10" height="14" font="16"><i>ab</i></text>
<text top="55" left="262" width="3" height="20" font="12"> </text>
<text top="59" left="264" width="11" height="14" font="15">de</text>
<text top="55" left="275" width="11" height="20" font="12"> g</text>
<text top="59" left="286" width="38" height="14" font="15">eRtRudis</text>
<text top="55" left="324" width="11" height="20" font="12"> g</text>
<text top="59" left="335" width="23" height="14" font="15">óMez</text>
<text top="55" left="358" width="3" height="20" font="12"> </text>
<text top="59" left="361" width="11" height="14" font="15">de</text>
<text top="55" left="371" width="11" height="20" font="12"> a</text>
<text top="59" left="382" width="48" height="14" font="15">Vellaneda</text>
<text top="55" left="430" width="3" height="20" font="12"> </text>
<text top="59" left="432" width="6" height="14" font="15">y</text>
<text top="55" left="439" width="3" height="20" font="12"> </text>
<text top="70" left="135" width="7" height="20" font="14"><i>t</i></text>
<text top="74" left="142" width="49" height="14" font="16"><i>orquemada</i></text>
<text top="70" left="191" width="3" height="20" font="14"><i> </i></text>
<text top="74" left="193" width="10" height="14" font="16"><i>en</i></text>
<text top="70" left="204" width="3" height="20" font="14"><i> </i></text>
<text top="74" left="206" width="10" height="14" font="16"><i>La</i></text>
<text top="70" left="215" width="3" height="20" font="14"><i> </i></text>
<text top="74" left="218" width="38" height="14" font="16"><i>Hoguera</i></text>
<text top="70" left="256" width="3" height="20" font="12"> </text>
<text top="74" left="258" width="11" height="14" font="15">de</text>
<text top="70" left="269" width="11" height="20" font="12"> b</text>
<text top="74" left="279" width="24" height="14" font="15">enito</text>
<text top="70" left="303" width="9" height="20" font="12"> P</text>
<text top="74" left="312" width="20" height="14" font="15">éRez</text>
<text top="70" left="332" width="11" height="20" font="12"> g</text>
<text top="74" left="343" width="27" height="14" font="15">aldós</text>
<text top="70" left="369" width="6" height="20" font="12">: </text>
<text top="74" left="375" width="74" height="14" font="15">intelectualidad</text>
<text top="70" left="449" width="3" height="20" font="12"> </text>
<text top="74" left="452" width="6" height="14" font="15">y</text>
<text top="70" left="457" width="3" height="20" font="12"> </text>
<text top="74" left="460" width="26" height="14" font="15">PodeR</text>
<text top="70" left="486" width="3" height="20" font="12"> </text>
<text top="74" left="489" width="11" height="14" font="15">en</text>
<text top="70" left="499" width="3" height="20" font="12"> </text>
<text top="74" left="502" width="10" height="14" font="15">el</text>
<text top="70" left="512" width="3" height="20" font="12"> </text>
<text top="74" left="515" width="24" height="14" font="15">siglo</text>
<text top="70" left="538" width="23" height="20" font="12"> XIX</text>
<text top="962" left="111" width="7" height="18" font="7">c</text>
<text top="966" left="118" width="40" height="12" font="8">uadeRnos</text>
<text top="962" left="158" width="3" height="18" font="7"> </text>
<text top="966" left="161" width="10" height="12" font="8">de</text>
<text top="962" left="171" width="9" height="18" font="7"> l</text>
<text top="966" left="180" width="41" height="12" font="8">iteRatuRa</text>
<text top="962" left="222" width="3" height="18" font="7"> </text>
<text top="966" left="225" width="14" height="12" font="8">del</text>
<text top="962" left="239" width="10" height="18" font="7"> c</text>
<text top="966" left="249" width="22" height="12" font="8">aRibe</text>
<text top="962" left="272" width="3" height="18" font="7"> </text>
<text top="966" left="274" width="4" height="12" font="8">e</text>
<text top="962" left="279" width="10" height="18" font="7"> H</text>
<text top="966" left="289" width="61" height="12" font="8">isPanoaMéRica</text>
<text top="962" left="350" width="98" height="18" font="7"> • issn 1794-8290 • n</text>
<text top="966" left="448" width="5" height="12" font="8">o</text>
<text top="962" left="454" width="30" height="18" font="7">. 26 • J</text>
<text top="966" left="484" width="18" height="12" font="8">ulio</text>
<text top="962" left="501" width="11" height="18" font="7">-d</text>
<text top="966" left="513" width="36" height="12" font="8">icieMbRe</text>
<text top="962" left="549" width="64" height="18" font="7"> 2017 • 13 - 22</text>
</page>
<page number="9" position="absolute" top="0" left="0" height="1020" width="722">
<text top="69" left="623" width="15" height="20" font="12">21</text>
<text top="122" left="85" width="553" height="23" font="17">de ese <i>ethos</i>, la novela termina con la muerte de Valentín y con Torquemada vol-</text>
<text top="142" left="85" width="485" height="23" font="17">viendo a ser el mismo tacaño, individualista y materialista de siempre.</text>
<text top="182" left="85" width="553" height="23" font="17">Pérez Galdós plantea en <i>Torquemada en la hoguera </i>la adaptación de un ser hu-</text>
<text top="201" left="85" width="557" height="23" font="17">mano a los cambios en las circunstancias históricas. Su personaje central se las </text>
<text top="221" left="85" width="557" height="23" font="17">arregla para acoplarse a lo que sucede en la sociedad en que vive y lo que le pasa </text>
<text top="241" left="85" width="553" height="23" font="17">a su núcleo familiar. Como señala Hazel Gold (1988) “<i>Torquemada en la hogue-</i></text>
<text top="261" left="85" width="553" height="23" font="18"><i>ra</i> simultaneously registers the efforts of individuals to conform to social chan-</text>
<text top="281" left="85" width="558" height="23" font="17">ging conditions while still defending their identity...” (p.45) (<i>Torquemada en la </i></text>
<text top="300" left="85" width="557" height="23" font="18"><i>hoguera</i> simultáneamente registra los esfuerzos de los individuos para adaptarse </text>
<text top="320" left="85" width="553" height="23" font="17">a  las  cambiantes  condiciones  sociales  y  al  mismo  tiempo  defender  su  identi-</text>
<text top="340" left="85" width="557" height="23" font="17">dad…). Llevando esto al plano de la lectura que he venido proponiendo, afirmaré </text>
<text top="360" left="85" width="557" height="23" font="17">que Pérez Galdós usa a Torquemada El Peor para simbolizar la capacidad de </text>
<text top="380" left="85" width="553" height="23" font="17">adaptación de la colonialidad del poder, su encubrimiento bajo el <i>ethos</i> neolibe-</text>
<text top="399" left="85" width="557" height="23" font="17">ral burgués para justificar la neocolonización que inician los españoles luego de </text>
<text top="419" left="85" width="262" height="23" font="17">la pérdida de las colonias en América.</text>
<text top="458" left="85" width="82" height="23" font="19"><b>Conclusión</b></text>
<text top="498" left="85" width="557" height="23" font="17">Podemos señalar que mientras Gómez de Avellaneda en <i>Sab</i> boceta los rasgos </text>
<text top="518" left="85" width="557" height="23" font="17">inherentes al <i>ethos</i> liberal burgués con miras a su aprehensión como mundo y </text>
<text top="538" left="85" width="557" height="23" font="17">subjetividades posibles en el proyecto de la futura nación cubana, Benito Pérez </text>
<text top="558" left="85" width="553" height="23" font="17">Galdós no solo parodia los rasgos de ese <i>ethos</i> como mentalidad dominante y so-</text>
<text top="578" left="85" width="557" height="23" font="17">porte en Europa de los procesos de colonización tardía sino de la manera en que </text>
<text top="597" left="85" width="557" height="23" font="17">este es enraizado en las mentes del sujeto pueblo por parte de las élites liberales </text>
<text top="617" left="85" width="553" height="23" font="17">burguesas. A pesar de que Gómez de Avellaneda es considerada como abandera-</text>
<text top="637" left="85" width="557" height="23" font="17">da de causas subalternas, verbigracia, la lucha por la abolición de la esclavitud </text>
<text top="657" left="85" width="557" height="23" font="17">y contra la opresión femenina, su novela termina apoyando la dominación de </text>
<text top="677" left="85" width="557" height="23" font="17">un nosotros excluyente sobre los “otros” subalternos. De manera inversa, Pérez </text>
<text top="696" left="85" width="557" height="23" font="17">Galdós quien perteneció a las más altas élites académicas estructura en su primer </text>
<text top="716" left="85" width="553" height="23" font="18"><i>Torquemada</i> una deconstrucción de una de las formas en que las clases dominan-</text>
<text top="736" left="85" width="202" height="23" font="17">tes consolidan su hegemonía.</text>
<text top="775" left="85" width="190" height="23" font="19"><b>Referencias bibliográficas</b></text>
<text top="815" left="85" width="557" height="23" font="17">Blanco Villalba, C. (1994). El narrador de<i> Torquemada en la hoguera </i>de Benito </text>
<text top="835" left="106" width="519" height="23" font="17">Pérez Galdós. <i>Revista Canadiense de Estudios Hispánicos, 18</i>(2)<i>, </i>151-170.</text>
<text top="855" left="85" width="557" height="23" font="17">Chantzopoulos, K. (2007). <i>Sab</i>: Un ensayo sobre la pasión, la esclavitud y la </text>
<text top="875" left="106" width="536" height="23" font="17">identidad en la obra de Gertrudis Gómez de Avellaneda. <i>Crítica.cl. </i>Año XVIII. </text>
<text top="894" left="85" width="553" height="23" font="17">Deschamps Chapeaux, P. (1987). Rebeliones, Cimarronaje y Libertad en el Cari-</text>
<text top="914" left="106" width="193" height="23" font="17">be. <i>Del Caribe, 4</i>(8), 72-80.</text>
<text top="69" left="416" width="7" height="20" font="12">s</text>
<text top="74" left="422" width="29" height="14" font="15">andRa</text>
<text top="69" left="451" width="13" height="20" font="12"> M</text>
<text top="74" left="464" width="24" height="14" font="15">ilena</text>
<text top="69" left="488" width="11" height="20" font="12"> c</text>
<text top="74" left="498" width="33" height="14" font="15">astillo</text>
<text top="69" left="531" width="11" height="20" font="12"> b</text>
<text top="74" left="541" width="45" height="14" font="15">alMaceda</text>
<text top="962" left="111" width="7" height="18" font="7">c</text>
<text top="966" left="118" width="40" height="12" font="8">uadeRnos</text>
<text top="962" left="158" width="3" height="18" font="7"> </text>
<text top="966" left="161" width="10" height="12" font="8">de</text>
<text top="962" left="171" width="9" height="18" font="7"> l</text>
<text top="966" left="180" width="41" height="12" font="8">iteRatuRa</text>
<text top="962" left="222" width="3" height="18" font="7"> </text>
<text top="966" left="225" width="14" height="12" font="8">del</text>
<text top="962" left="239" width="10" height="18" font="7"> c</text>
<text top="966" left="249" width="22" height="12" font="8">aRibe</text>
<text top="962" left="272" width="3" height="18" font="7"> </text>
<text top="966" left="274" width="4" height="12" font="8">e</text>
<text top="962" left="279" width="10" height="18" font="7"> H</text>
<text top="966" left="289" width="61" height="12" font="8">isPanoaMéRica</text>
<text top="962" left="350" width="98" height="18" font="7"> • issn 1794-8290 • n</text>
<text top="966" left="448" width="5" height="12" font="8">o</text>
<text top="962" left="454" width="30" height="18" font="7">. 26 • J</text>
<text top="966" left="484" width="18" height="12" font="8">ulio</text>
<text top="962" left="501" width="11" height="18" font="7">-d</text>
<text top="966" left="513" width="36" height="12" font="8">icieMbRe</text>
<text top="962" left="549" width="64" height="18" font="7"> 2017 • 13 - 22</text>
</page>
<page number="10" position="absolute" top="0" left="0" height="1020" width="722">
<text top="69" left="85" width="15" height="20" font="12">22</text>
<text top="122" left="85" width="553" height="23" font="17">Gaus, Gerald and Courtland, Shane D., “Liberalism” (2011). <i>The Stanford En-</i></text>
<text top="141" left="106" width="455" height="23" font="18"><i>cyclopedia of Philosophy (Spring Edition)</i>, Edward N. Zalta (ed.).</text>
<text top="161" left="85" width="553" height="23" font="17">Gold, H. (1988). Galdos and Lamennais: Torquemada en la hoguera, or the Pro-</text>
<text top="181" left="106" width="505" height="23" font="17">phet Deposed. <i>Revista Canadiense de Estudios Hispánicos, 13</i>(1), 29-48.</text>
<text top="200" left="85" width="553" height="23" font="17">Gomariz, J. (2009). Gertrudis Gómez de Avellaneda y la intelectualidad refor-</text>
<text top="220" left="106" width="536" height="23" font="17">mista cubana. Raza, blanqueamiento e identidad cultural en “Sab”. <i>Caribbean </i></text>
<text top="239" left="106" width="161" height="23" font="18"><i>Studies, 37</i>(1), 97-118. </text>
<text top="259" left="85" width="557" height="23" font="17">Gómez de Avellaneda, G. (2003). <i>Sab. </i>Biblioteca Virtual Universal. Recuperado </text>
<text top="278" left="106" width="179" height="23" font="17">de <a href="http://www.biblioteca.org.ar/">www.biblioteca.org.ar/</a></text>
<text top="298" left="85" width="553" height="23" font="17">González, J. L. (1996). Literatura e identidad nacional en Puerto Rico. En S. Sos-</text>
<text top="317" left="106" width="536" height="23" font="17">nowski (Ed.) 54-75. <i>Lectura crítica de la literatura americana. La formación </i></text>
<text top="336" left="106" width="404" height="23" font="18"><i>de las culturas nacionales. </i>Caracas: Biblioteca Ayacucho. </text>
<text top="356" left="85" width="557" height="23" font="17">Gudmundson, L. (1986). De negro a blanco en la Hispanoamérica del siglo XIX: </text>
<text top="376" left="106" width="536" height="23" font="17">La asimilación afroamericana en Argentina y Costa Rica. En: <i>Mesoamérica, </i></text>
<text top="395" left="106" width="97" height="23" font="17">Cuaderno<i> 12. </i></text>
<text top="415" left="85" width="553" height="23" font="17">Mateo Palmer, M. y Álvarez Álvarez, L. (2004). <i>El Caribe en su discurso litera-</i></text>
<text top="434" left="106" width="269" height="23" font="18"><i>rio. </i>México: Siglo Veintiuno Editores. </text>
<text top="454" left="85" width="557" height="23" font="17">Pérez Galdós, B. (2005). <i>Torquemada en la hoguera. </i>The Project Gutenberg. </text>
<text top="473" left="106" width="526" height="23" font="17">Recuperado de http://www.gutenberg.org/files/15206/15206-h/15206-h.htm </text>
<text top="493" left="85" width="557" height="23" font="17">Quijano, A. y Wallerstein, I. (1992). “Americanity as a Concept, or the Americas </text>
<text top="512" left="106" width="536" height="23" font="17">in the Modern World-System”, <i>International Social Science Journal</i>, <i>134</i>(1), </text>
<text top="532" left="106" width="62" height="23" font="17">549-557.</text>
<text top="551" left="85" width="385" height="23" font="17">Rama, A. (1998). <i>La ciudad letrada</i>. Montevideo: Arca.</text>
<text top="570" left="85" width="557" height="23" font="17">Shaffer, B. W. (1993). “Rebarbarizing Civilization”:<b> </b>Conrad’s African Fiction </text>
<text top="590" left="106" width="345" height="23" font="17">and Spencerian Sociology. <i>PMLA</i>, <i>108</i>(1), 45-58. </text>
<text top="609" left="85" width="556" height="23" font="17">Sommer, D. (2004). <i>Ficciones fundacionales: las novelas nacionales de América </i></text>
<text top="629" left="106" width="322" height="23" font="18"><i>Latina</i>. México: Fondo de Cultura Económica.</text>
<text top="648" left="85" width="557" height="23" font="17">Ullman, P. L. (1968).Torquemada en la hoguera de Galdós a la luz de dos teorías </text>
<text top="668" left="106" width="536" height="23" font="17">de Northorp Frye. En Actas del VIH Congreso de la Asociación Internacional </text>
<text top="687" left="106" width="285" height="23" font="17">de Hispanistas. Madrid: Istmos. 661-667.</text>
<text top="726" left="85" width="175" height="23" font="19"><b>Bibliografía de consulta</b></text>
<text top="765" left="85" width="553" height="23" font="17">Anderson M. (2013). Testimonio de mujeres cubanas: feminismo y afro-cuba-</text>
<text top="785" left="106" width="537" height="23" font="17">nidad en tres textos de Daisy Rubiera Castillo. <i>Cuadernos de Literatura del </i></text>
<text top="804" left="106" width="239" height="23" font="18"><i>Caribe e Hispanoamérica</i>, No. 17.</text>
<text top="55" left="135" width="7" height="20" font="12">l</text>
<text top="59" left="142" width="49" height="14" font="15">ibeRalisMo</text>
<text top="55" left="191" width="3" height="20" font="12"> </text>
<text top="59" left="193" width="37" height="14" font="15">buRgués</text>
<text top="55" left="230" width="3" height="20" font="12"> </text>
<text top="59" left="233" width="11" height="14" font="15">en</text>
<text top="55" left="244" width="9" height="20" font="12"> <i>s</i></text>
<text top="59" left="252" width="10" height="14" font="16"><i>ab</i></text>
<text top="55" left="262" width="3" height="20" font="12"> </text>
<text top="59" left="264" width="11" height="14" font="15">de</text>
<text top="55" left="275" width="11" height="20" font="12"> g</text>
<text top="59" left="286" width="38" height="14" font="15">eRtRudis</text>
<text top="55" left="324" width="11" height="20" font="12"> g</text>
<text top="59" left="335" width="23" height="14" font="15">óMez</text>
<text top="55" left="358" width="3" height="20" font="12"> </text>
<text top="59" left="361" width="11" height="14" font="15">de</text>
<text top="55" left="371" width="11" height="20" font="12"> a</text>
<text top="59" left="382" width="48" height="14" font="15">Vellaneda</text>
<text top="55" left="430" width="3" height="20" font="12"> </text>
<text top="59" left="432" width="6" height="14" font="15">y</text>
<text top="55" left="439" width="3" height="20" font="12"> </text>
<text top="70" left="135" width="7" height="20" font="14"><i>t</i></text>
<text top="74" left="142" width="49" height="14" font="16"><i>orquemada</i></text>
<text top="70" left="191" width="3" height="20" font="14"><i> </i></text>
<text top="74" left="193" width="10" height="14" font="16"><i>en</i></text>
<text top="70" left="204" width="3" height="20" font="14"><i> </i></text>
<text top="74" left="206" width="10" height="14" font="16"><i>La</i></text>
<text top="70" left="215" width="3" height="20" font="14"><i> </i></text>
<text top="74" left="218" width="38" height="14" font="16"><i>Hoguera</i></text>
<text top="70" left="256" width="3" height="20" font="12"> </text>
<text top="74" left="258" width="11" height="14" font="15">de</text>
<text top="70" left="269" width="11" height="20" font="12"> b</text>
<text top="74" left="279" width="24" height="14" font="15">enito</text>
<text top="70" left="303" width="9" height="20" font="12"> P</text>
<text top="74" left="312" width="20" height="14" font="15">éRez</text>
<text top="70" left="332" width="11" height="20" font="12"> g</text>
<text top="74" left="343" width="27" height="14" font="15">aldós</text>
<text top="70" left="369" width="6" height="20" font="12">: </text>
<text top="74" left="375" width="74" height="14" font="15">intelectualidad</text>
<text top="70" left="449" width="3" height="20" font="12"> </text>
<text top="74" left="452" width="6" height="14" font="15">y</text>
<text top="70" left="457" width="3" height="20" font="12"> </text>
<text top="74" left="460" width="26" height="14" font="15">PodeR</text>
<text top="70" left="486" width="3" height="20" font="12"> </text>
<text top="74" left="489" width="11" height="14" font="15">en</text>
<text top="70" left="499" width="3" height="20" font="12"> </text>
<text top="74" left="502" width="10" height="14" font="15">el</text>
<text top="70" left="512" width="3" height="20" font="12"> </text>
<text top="74" left="515" width="24" height="14" font="15">siglo</text>
<text top="70" left="538" width="23" height="20" font="12"> XIX</text>
<text top="962" left="111" width="7" height="18" font="7">c</text>
<text top="966" left="118" width="40" height="12" font="8">uadeRnos</text>
<text top="962" left="158" width="3" height="18" font="7"> </text>
<text top="966" left="161" width="10" height="12" font="8">de</text>
<text top="962" left="171" width="9" height="18" font="7"> l</text>
<text top="966" left="180" width="41" height="12" font="8">iteRatuRa</text>
<text top="962" left="222" width="3" height="18" font="7"> </text>
<text top="966" left="225" width="14" height="12" font="8">del</text>
<text top="962" left="239" width="10" height="18" font="7"> c</text>
<text top="966" left="249" width="22" height="12" font="8">aRibe</text>
<text top="962" left="272" width="3" height="18" font="7"> </text>
<text top="966" left="274" width="4" height="12" font="8">e</text>
<text top="962" left="279" width="10" height="18" font="7"> H</text>
<text top="966" left="289" width="61" height="12" font="8">isPanoaMéRica</text>
<text top="962" left="350" width="98" height="18" font="7"> • issn 1794-8290 • n</text>
<text top="966" left="448" width="5" height="12" font="8">o</text>
<text top="962" left="454" width="30" height="18" font="7">. 26 • J</text>
<text top="966" left="484" width="18" height="12" font="8">ulio</text>
<text top="962" left="501" width="11" height="18" font="7">-d</text>
<text top="966" left="513" width="36" height="12" font="8">icieMbRe</text>
<text top="962" left="549" width="64" height="18" font="7"> 2017 • 13 - 22</text>
</page>
</pdf2xml>
